Shloka 257
Rāmopākhyāna—Rāma–Sītā Origins and the Opening of Rāvaṇa’s Genealogy
राजन! शत्रुओंको संताप देनेवाला वीर दुर्योधन निरन्तर अपने भाइयोंका प्रिय कार्य किया करता था। “धनके दो ही फल हैं--दान और भोग” ऐसा मन-ही-मन निश्चय करके वह इन्हींमें धनका उपयोग करता था ।। इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि युधिष्ठिरचिन्तायां सप्तपञ्चाशदधिकद्विशततमो<ध्याय:
rājan! śatrūṇāṃ santāpaṃ dātā vīro duryodhanaḥ nirantaraṃ sva-bhrātṝṇāṃ priyaṃ kāryaṃ karoti sma | “dhanasya dvāv eva phalau—dānaṃ ca bhogaś ca” iti manasā niścitya sa etayor eva dhanasya viniyogaṃ karoti sma ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, ശത്രുക്കൾക്ക് താപം വരുത്തുന്ന വീരൻ ദുര്യോധനൻ നിരന്തരം തന്റെ സഹോദരന്മാർക്ക് പ്രിയമായ കാര്യങ്ങളേ ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു. “ധനത്തിന് രണ്ട് ഫലങ്ങൾ മാത്രം—ദാനംയും ഭോഗവും” എന്ന് മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, അവൻ സമ്പത്ത് ആ രണ്ടിനായേ വിനിയോഗിച്ചു. ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവത്തിലെ ഘോഷയാത്രാപർവത്തിൽ യുധിഷ്ഠിരചിന്തയിൽ ഇരുനൂറ്റി അമ്പത്തേഴാം അധ്യായം.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Wealth is portrayed as meaningful chiefly through two outcomes: dāna (giving) and bhoga (enjoyment). The verse frames a practical ethic of artha—money should be used, either to support others through generosity or to sustain one’s life and status through legitimate enjoyment, rather than being hoarded without purpose.
Vaiśampāyana describes Duryodhana’s habitual conduct: he consistently acts to please his brothers and, guided by his inner conviction about the ‘two fruits’ of wealth, spends his resources on giving and on enjoyment—highlighting his capacity for loyalty and largesse even while he remains a source of suffering to his enemies.