Shloka 14
Bhīṣma’s Admonition; Duryodhana’s Rājasūya Aspiration and the Proposal of a Vaiṣṇava-satra
मत्तभ्रमरसंजुष्ट नीलकण्ठरवाकुलम् । सप्तच्छदसमाकीर्ण पुन्नागबकुलैर्युतम्,वहाँ मधुमत्त भ्रमर कमलपुष्पोंका रस ले रहे थे। मयूरोंकी मधुर वाणीसे वह सारा प्रदेश व्याप्त हो रहा था। सप्तच्छद (छितवन)-के वृक्षोंसे वह सरोवर आच्छादित-सा जान पड़ता था। उसके तटोंपर मौलसिरी और नागकेसरके वृक्ष शोभा पा रहे थे
matta-bhramara-saṃjuṣṭa nīlakaṇṭha-ravākulam | saptacchada-samākīrṇaṃ punnāga-bakulair yutam ||
അവിടെ മത്തായ ഭ്രമരങ്ങൾ താമരപ്പൂക്കളുടെ മധുരസാരം കുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; മയിലുകളുടെ മധുരനാദം കൊണ്ട് ആ പ്രദേശമൊട്ടാകെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. സപ്തച്ഛദ വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ സരോവർം മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി; അതിന്റെ തീരങ്ങൾ പുന്നാഗവും ബകുലവും എന്ന വൃക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse offers a contemplative contrast: even during hardship (the forest-exile setting of Vana Parva), the natural world displays harmony and abundance. Ethically, it suggests steadiness of mind—finding calm, restraint, and renewal through attentive presence rather than being consumed by distress.
Vaiśampāyana describes a beautiful forest-lakeside scene: bees swarm over lotus nectar, peacocks fill the area with their calls, and the surroundings are thick with saptacchada trees, while punnāga and bakula trees adorn the banks.