Shloka 21

Skanda–Mātṛgaṇa-janma: Kumārakāḥ, Kanyāgaṇāḥ, and the Vīrāṣṭaka (स्कन्द-मातृगण-सम्भवः)

Devanagari script

शोचतो न भवेत्‌ किंचित्‌ केवलं परितप्यते। परित्यजन्ति ये दुःखं सुखं वाप्युभयं नरा:,केवल शोक करनेसे कुछ नहीं होता, संतापमात्र ही हाथ लगता है। जो ज्ञानतृप्त मनीषी मानव सुख और दु:ख दोनोंका परित्याग कर देते हैं, वे ही सुखी होते हैं। मूढ़ मनुष्य असंतोषी होते हैं और ज्ञानवानोंको संतोष प्राप्त होता है

Transliteration

vyādha uvāca | śocato na bhavet kiñcit kevalaṃ paritapyate | parityajanti ye duḥkhaṃ sukhaṃ vāpy ubhayaṃ narāḥ |

Translation

ശോകിച്ചാൽ ഒന്നും ലഭിക്കില്ല; ഉള്ളിൽ കത്തലേ ശേഷിക്കൂ. ദുഃഖത്തെയും—സുഖത്തെയും പോലും, അഥവാ ഇരട്ടെയും—ത്യജിക്കുന്നവർ ശാന്തി നേടുന്നു; മോഹഗ്രസ്തർ അസന്തോഷത്തിൽ തന്നെ കഴിയുന്നു, ജ്ഞാനികൾ ബോധത്തിലൂടെ സന്തോഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Word by Word

{'vyādhaḥ''hunter

the speaker in this discourse', 'uvāca''said', 'śocataḥ': 'of one who grieves

while grieving', 'na bhavet''does not arise

does not come about', 'kiñcit''anything

any benefit', 'kevalam''only

merely', 'paritapyate''is tormented

is scorched with distress', 'parityajanti''abandon

let go', 'ye''those who', 'duḥkham': 'sorrow

suffering', 'sukham''pleasure

happiness', 'vā api''or even

and also', 'ubhayam''both (pleasure and pain)', 'narāḥ': 'people

Speaker

व्याध उवाच

Characters & Entities

Vyādha (the hunter)

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Cross References

Educational Q&A

What is the core teaching?

Grief is unproductive and only intensifies inner suffering; true well-being comes from wisdom-born contentment and equanimity—letting go of attachment to both pleasure and pain.

What is happening in the narrative?

In the Vana Parva’s dharma-instruction context, the hunter (Vyādha) speaks as a moral teacher, advising the listener to abandon futile lamentation and cultivate steady understanding that transcends dualities.