Shloka 10
अग्निवंशवर्णनम् (Agni-vaṃśa-varṇana) / The Genealogy and Function of Agni
तदा देही देहमन्यं व्यतिरोहति कालत: । आनुपूर्व्या विनश्यन्ति जायन्ते चानुपूर्वश:,विप्रवर! ये पाँच भूत एक-दूसरेके बिना नहीं रह सकते। परस्पर मिलकर ही भलीभाँति प्रकाशित होते हैं। जिस समय व्यक्त और अव्यक्त पाँचों भूत विषम-भावको प्राप्त होते हैं, उस समय यह जीव कालकी प्रेरणासे अपने संकल्पानुसार दूसरे शरीरको प्राप्त हो जाता है। ये पाँचों भूत मृत्युकालमें प्रतिलोमक्रमसे विलीन हो जाते हैं और उत्पत्तिकालमें अनुलोमक्रमसे उत्पन्न होते हैं
tadā dehī deham anyaṁ vyatirohati kālataḥ | ānupūrvyā vinaśyanti jāyante cānupūrvaśaḥ ||
അപ്പോൾ ദേഹി കാലത്തിന്റെ അധീനതയിൽ മറ്റൊരു ദേഹത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. (പഞ്ച) ഭൂതങ്ങൾ മരണസമയത്ത് നിശ്ചിത ക്രമത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; ജനനസമയത്ത് അതേ ക്രമത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
व्याध उवाच
Educational Q&A
Death and rebirth follow an orderly law: under the governance of kāla (Time), the embodied self moves to another body, while the elements dissolve and re-arise in a fixed sequence. This supports an ethical stance of non-attachment to the body and steadiness in righteous conduct.
The hunter (vyādha), instructing a learned listener, explains the metaphysical mechanics behind dying and being born: the jīva transitions to another embodiment, and the elemental constituents of the body dissolve at death and re-form at birth in sequential order.