Shloka 226
Agni’s Withdrawal to the Forest and Identification with Āṅgirasa (अग्न्याङ्गिरस-इतिहासः)
ब्राह्मणा हाग्निसदृशा दहेयु: पृथिवीमपि । अरी! (स्वर्गलोकके स्वामी) इन्द्र भी इन ब्राह्मणोंके आगे सिर झुकाते हैं, फिर भूतलके मनुष्योंकी तो बात ही कया है? धमंडमें भरी हुई स्त्री! क्या तुम ब्राह्मणोंका प्रभाव नहीं जानती? कभी बड़े-बूढ़ोंके मुखसे भी नहीं सुना? अरी! ब्राह्मण अग्निके समान तेजस्वी होते हैं। वे चाहें तो इस पृथ्वीको भी जलाकर भस्म कर सकते हैं
brāhmaṇā hy agnisadṛśā daheyuḥ pṛthivīm api | are! indro 'pi brāhmaṇānām agre śiraḥ praṇamati, manuṣyāṇāṃ tu bhūtale kim ucyate? darpeṇa pūrṇe stri! kiṃ tvaṃ brāhmaṇānāṃ prabhāvaṃ na jānāsi? kadācid vṛddhānāṃ mukhād api na śrutam? are! brāhmaṇā agni-samānāḥ tejasvinaḥ; icchanti cet pṛthivīm api dagdhvā bhasmasāt kuryuḥ ||
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണർ അഗ്നിസദൃശരാണ്; അവർ ഇച്ഛിച്ചാൽ ഈ ഭൂമിയെയും ദഹിപ്പിക്കും. സ്വർഗ്ഗലോകാധിപനായ ഇന്ദ്രനും ബ്രാഹ്മണരുടെ മുമ്പിൽ ശിരസ്സ് നമിക്കുന്നു; പിന്നെ ഭൂതലത്തിലെ മനുഷ്യരെപ്പറ്റി പറയേണ്ടതെന്ത്! അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞ സ്ത്രീ, ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രഭാവം നീ അറിയുന്നില്ലേ? മൂപ്പന്മാരുടെ വായിൽ നിന്നെങ്കിലും ഒരിക്കൽ കേട്ടിട്ടില്ലേ? ബ്രാഹ്മണർ അഗ്നിതുല്യ തേജസ്സുള്ളവർ; അവർ ആഗ്രഹിച്ചാൽ ഈ ഭൂമിയെ ഭസ്മമാക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവർ.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse warns against arrogance and urges reverence toward spiritual and ethical authority: Brahmins, associated with tapas and sacred power, are portrayed as ‘fire-like,’ and even Indra is said to bow to them—therefore ordinary people should be all the more careful not to insult them.
A Brahmin rebukes a proud woman, using a forceful comparison—Brahmins as fire—and a cosmic example—Indra’s deference—to intimidate and instruct her, emphasizing the consequences of disrespect and the need for humility.