Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Dharma-vyādha on Parental Worship

Pitṛ-mātṛ-śuśrūṣā as Paramadaivata

स्वपतस्तस्य देवस्य पद्म सूर्यसमप्रभम्‌ । नाभ्यां विनि:सृतं दिव्यं तत्रोत्पन्न: पितामह:

svapataḥ tasya devasya padma-sūrya-samaprabham | nābhyāṃ viniḥsṛtaṃ divyaṃ tatrotpannaḥ pitāmahaḥ ||

ആ ദേവൻ നിദ്രിച്ചിരിക്കെ, അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് സൂര്യസമപ്രഭയുള്ള ഒരു ദിവ്യപദ്മം ഉദ്ഭവിച്ചു; അതിന്മേലാണ് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചത്.

स्वपतःwhile (he) sleeps / sleeping
स्वपतः:
Karta
TypeVerb
Rootस्वपत् (√स्वप्)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
देवस्यof the god
देवस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेव
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
पद्मम्a lotus
पद्मम्:
Karta
TypeNoun
Rootपद्म
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
सूर्यसमप्रभम्having radiance equal to the sun
सूर्यसमप्रभम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसूर्य-सम-प्रभ
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
नाभ्याम्from (his) navel
नाभ्याम्:
Apadana
TypeNoun
Rootनाभि
Formस्त्री, पञ्चमी, एकवचन
विनिःसृतम्issued forth / emerged
विनिःसृतम्:
Karta
TypeVerb
Rootवि-नि-√सृ (सृत)
Formक्त, नपुं, प्रथमा, एकवचन
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Karta
TypeAdjective
Rootदिव्य
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
उत्पन्नःarose / was born
उत्पन्नः:
Karta
TypeVerb
Rootउत्-√पद् (पन्न)
Formक्त, पुं, प्रथमा, एकवचन
पितामहःthe Grandfather (Brahmā)
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह
Formपुं, प्रथमा, एकवचन

मार्कण्डेय उवाच

D
deva (the deity, implied Viṣṇu/Nārāyaṇa in the lotus-from-navel cosmogony)
P
padma (lotus)
S
sūrya (sun)
P
pitāmaha (Brahmā)

Educational Q&A

Creation is portrayed as arising from a divine, orderly source—symbolized by the sun-bright lotus—emphasizing that the cosmos is grounded in sacred law and purposeful emergence rather than chaos or mere force.

Mārkaṇḍeya describes a cosmogonic scene: while the deity sleeps, a radiant lotus emerges from his navel, and upon it Brahmā (the Grandsire) is born, initiating the process of creation.