Shloka 5
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
परपाकेषु ये5श्रन्ति आत्मार्थ च पचेत् तु यः । पर्यश्नन्ति वृथा ये च तदसत्यं प्रकीर्त्यते,मार्कण्डेयजीने कहा--(नीचे लिखे अनुसार) चार प्रकारके जीवन व्यर्थ हैं और सोलह प्रकारके दान व्यर्थ हैं। जो पुत्र-हीन हैं, जो धर्मसे बहिष्कृत (भ्रष्ट) हैं, जो सदा दूसरोंकी ही रसोईमें भोजन किया करते हैं तथा जो केवल अपने लिये ही भोजन बनाते एवं देवता और अतिथियोंको न देकर अकेले ही भोजन कर लेते हैं, उनका वह भोजन असत् कहा गया है। अत: उनका जन्म वृथा है (इस प्रकार इन चार प्रकारके मनुष्योंका जन्म व्यर्थ है)
parapākeṣu ye śrānti ātmārthaṃ ca pacet tu yaḥ | paryaśnanti vṛthā ye ca tad asatyaṃ prakīrtyate ||
മറ്റുള്ളവരുടെ അടുക്കളയിൽ മാത്രം അധ്വാനിക്കുന്നവർ, തനിക്കായി മാത്രം പാചകം ചെയ്യുന്നവൻ; കൂടാതെ വിധി-നിയമമില്ലാതെ വ്യർത്ഥമായി ഭക്ഷിക്കുന്നവർ—ഇത്തരം ആചാരം ‘അസത്’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു।
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Food and livelihood are ethically ‘real’ only when aligned with dharma—especially sharing and honoring obligations such as offerings and hospitality. Cooking or eating in a way that ignores these duties is called asat (inauthentic/ethically void).
In Mārkaṇḍeya’s discourse, he classifies certain ways of living and eating as fruitless. This verse highlights improper dependence on others’ kitchens and selfish, non-sharing consumption as conduct that renders one’s sustenance morally empty.