Shloka 17
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
श्राद्धकाले तु यत्नेन भोक्तव्या हाजुगुप्सिता: । दुर्वर्गः कुनखी कुछी मायावी कुण्डगोलकी,श्राद्धकालमें प्रयत्त करके उत्तम ब्राह्मणोंको ही भोजन कराना चाहिये। जिनके शरीरका रंग घृणाजनक हो, नख काले पड़ गये हों, जो कोढ़ी और धूर्त हो, पिताकी जीवित-अवस्थामें ही माताके व्यभिचारसे जिनका जन्म हुआ हो अथवा जो विधवा माताके पेटसे पैदा हुए हों और जो पीठपर तरकस बाँधे क्षत्रियवृत्तिसे जीविका चलाते हों, ऐसे ब्राह्मणोंको श्राद्धमें प्रयत्नपूर्वक त्याग दे; क्योंकि उनको भोजन करानेसे श्राद्ध निन्दित हो जाता है और निन्दित श्राद्ध यजमानको उसी प्रकार नष्ट कर देता है, जैसे अग्नि काष्ठको जला डालती है
śrāddhakāle tu yatnena bhoktavyā hājugupsitāḥ | durvargaḥ kunakhī kuchī māyāvī kuṇḍagolakī ||
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ശ്രാദ്ധകാലത്ത് പരിശ്രമത്തോടെ കുറ്റാരോപണയോഗ്യമല്ലാത്തവർക്കേ ഭോജനം നൽകണം. ദുർവൃത്തർ, നഖരോഗമുള്ളവർ, അശുചികരമായ രോഗങ്ങളാൽ പീഡിതർ, വഞ്ചകന്മാർ, നിന്ദ്യജന്മമുള്ളവർ—ഇവരെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഒഴിവാക്കണം. കാരണം അയോഗ്യർക്കു നൽകി ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം നിന്ദിതമാകുന്നു; നിന്ദിത ശ്രാദ്ധം യജമാനനെ, അഗ്നി ഉണങ്ങിയ മരം ദഹിപ്പുന്നതുപോലെ, ഹാനിപ്പെടുത്തുന്നു।
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Śrāddha should be performed with careful discernment regarding recipients; feeding blameworthy or improper persons is said to vitiate the rite and bring harm to the patron. The emphasis is on ritual propriety and ethical fitness of participants as understood in the text’s dharma framework.
Mārkaṇḍeya is instructing about correct śrāddha procedure, listing categories of people considered unsuitable to be invited/served, and warning that an improperly conducted śrāddha becomes ‘condemned’ and yields destructive consequences for the performer.