Shloka 108
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
बीजानि हाग्निदग्धानि न रोहन्ति पुनर्यथा । ज्ञानदग्धैस्तथा क्लेशैरनत्मा संयुज्यते पुन:,जैसे आगमें जले हुए बीज फिर नहीं उगते हैं, उसी प्रकार ज्ञानके द्वारा अविद्या आदि क्लेशोंके नष्ट हो जानेपर आत्माका पुन: उनसे संयोग नहीं होता
bījāni hāgnidagdhāni na rohanti punar yathā | jñānadagdhais tathā kleśair anātmā saṁyujyate punaḥ ||
അഗ്നിദഗ്ധമായ വിത്തുകൾ വീണ്ടും മുളയ്ക്കാത്തതുപോലെ, ജ്ഞാനത്താൽ അവിദ്യാദി ക്ലേശങ്ങൾ ദഗ്ധമായി നശിച്ചാൽ അനാത്മാവ് (മനസ്-ദേഹം എന്ന സമുച്ചയം) അവയുമായി വീണ്ടും സംയോജിക്കുകയില്ല.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that genuine knowledge eradicates the very seed of affliction (ignorance and its derivatives). When the root-causes are destroyed, suffering and bondage do not reappear—like fire-burnt seeds that can no longer germinate.
In the Vana Parva’s discourse setting, Yudhiṣṭhira speaks in a reflective, philosophical mode, using a vivid metaphor to explain how inner transformation through knowledge prevents the return of mental afflictions and the cycle of renewed bondage.