Shloka 23
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशक्ष तथाविध: । चार हजार दिव्य वर्षोका एक सत्ययुग बताया गया है, उतने ही सौ वर्ष उसकी संध्या और संध्यांशके होते हैं (इस प्रकार कुल अड़तालीस सौ दिव्य वर्ष सत्ययुगके हैं) ।। २२३ || त्रीणि वर्षसहस्राणि त्रेतायुगमिहोच्यते
tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāṁśaś ca tathāvidhaḥ | catvāri sahasrāṇi divya-varṣāṇi ekaṁ satya-yugam ucyate, utāni eva śata-varṣāṇi tasya sandhyā-sandhyāṁśayoḥ (evaṁ kulaṁ catuḥśatāṣṭaśatāni divya-varṣāṇi satya-yugasya) || trīṇi varṣa-sahasrāṇi tretā-yugam iha ucyate ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ യുഗത്തിന്റെ സന്ധ്യ നൂറ് (ദിവ്യ) വർഷങ്ങളാണ്; സന്ധ്യാംശവും അതേ അളവുതന്നെ. ഇങ്ങനെ നാലായിരം ദിവ്യ വർഷങ്ങൾ സത്യയുഗമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ആരംഭത്തിലും അവസാനത്തിലും സന്ധ്യ-സന്ധ്യാംശങ്ങൾക്ക് നൂറ് നൂറ് ദിവ്യ വർഷങ്ങൾ ചേർത്താൽ മൊത്തം നാലായിരത്തി എട്ടുനൂറ് ദിവ്യ വർഷങ്ങൾ ആകുന്നു. തുടർന്ന് ഇവിടെ ത്രേതായുഗം മൂവായിരം (ദിവ്യ) വർഷങ്ങളെന്ന് പറയുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage teaches the traditional Purāṇic/Mahābhārata framework of cosmic time: each yuga has a main span plus transitional junctions (sandhyā and sandhyāṃśa). Satya Yuga is defined as 4000 divine years plus 100+100 for its junctions, and Tretā Yuga is introduced as 3000 divine years, implying a graded decrease across ages.
Vaiśaṃpāyana is explaining to his listener the measured durations of the world-ages (yugas). He completes the calculation for Satya Yuga by adding its opening and closing junction periods, then begins stating the duration of the next age, Tretā Yuga.