Shloka 213
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
Devanagari script
आदितो मनुजव्याप्र कृत्स्नस्य जगत: क्षये । ये अन्तर्यामी आत्मा होनेसे सबको जानते हैं, परंतु इन्हें वेद भी नहीं जानते। नृपशिरोमणे! नरश्रेष्ठ! सम्पूर्ण जगत्का प्रलय होनेके पश्चात् इन आदिभूत परमेश्वरसे ही यह सम्पूर्ण आश्वर्यमय जगत् पुनः उत्पन्न हो जाता है
Translation
ഹേ മനുജവ്യാഘ്രാ! സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ ക്ഷയത്തിന്റെ ആദിമുതൽ തന്നെ ആ അന്തര്യാമിയായ പരമാത്മാവ് എല്ലാവരെയും അറിയുന്നു; എന്നാൽ അവനെ വേദങ്ങളും അറിയുന്നില്ല. ഹേ നൃപശിരോമണേ, നരശ്രേഷ്ഠാ! സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ പ്രളയത്തിനു ശേഷം ആ ആദിഭൂത പരമേശ്വരനിൽ നിന്നുതന്നെ ഈ അത്ഭുതമയമായ ജഗത്ത് വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
Word by Word
आदितःfrom the beginning
आदितः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootआदि
FormAvyaya (ablatival adverbial sense: 'from the beginning')
मनुजव्याघ्रO tiger among men
मनुजव्याघ्र:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनुज-व्याघ्र
FormMasculine, Vocative, Singular
कृत्स्नस्यof the entire
कृत्स्नस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootकृत्स्न
FormNeuter, Genitive, Singular
जगतःof the world
जगतः:
Sambandha
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Genitive, Singular
क्षयेat (the time of) dissolution
क्षये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षय
FormMasculine, Locative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Sandhi Notes