Shloka 111
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
शुश्रूषायां च निरता द्विजानां वृषलास्तदा । ततः परिपतन् राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मन:
śuśrūṣāyāṃ ca niratā dvijānāṃ vṛṣalās tadā | tataḥ paripatan rājan tasya kukṣau mahātmanaḥ ||
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു— അന്നാളുകളിൽ ശൂദ്രർ ദ്വിജന്മാരുടെ സേവാ-ശുശ്രൂഷയിൽ നിരതരായിരുന്നു. പിന്നെ, ഹേ രാജൻ! ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഉദരത്തിനുള്ളിൽ ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അനേകം പർവതങ്ങളെ കണ്ടു— ഹിമവാൻ, ഹേമകൂടം, നിഷധം, വെള്ളിവെളിച്ചം പകർന്ന ശ്വേതഗിരി, ഗന്ധമാദനം, മന്ദരാചലം, മഹാഗിരി നീലം, സ്വർണമയമായ മേരു, മഹേന്ദ്രം, ഉത്തമ വിന്ധ്യം, മലയ, പാരിയാത്ര— കൂടാതെ മറ്റും പലതും; എല്ലാം നാനാവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം. അവിടെ അലഞ്ഞുനടക്കുമ്പോൾ സിംഹം, കടുവ, കാട്ടുപന്നി മുതലായ മൃഗങ്ങളെയും കണ്ടു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds śuśrūṣā—humble, attentive service—as a recognized form of dharma within the social order, while also suggesting that moral order and cosmic order are intertwined: the narrator’s extraordinary inner vision unfolds in a world where duties are being observed.
Vaiśaṃpāyana narrates a marvel: while moving about inside the belly/womb of a great-souled being, the narrator beholds a vast inner landscape—major mountains adorned with jewels and wild animals—presented as a wondrous, almost cosmic geography contained within that body.