Shloka 12
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
मत्स्यकी यह बात सुनकर वैवस्वत मनुको बड़ी दया आयी। उन्होंने स्वयं अपने हाथसे चन्द्रमाकी किरणोंके समान श्वेत रंगवाले उस मत्स्यको उठा लिया और पानीके बाहर लाकर मटकेमें डाल दिया ।। 0३७ कआ-> 27५ आम ५०:८2. &70- ---: स तत्र ववृधे राजन् मत्स्य: परमसत्कृत: । पुत्रवत् स्वीकरोत् तस्मै मनुर्भावं विशेषत:,राजन! वहाँ उन्होंने बड़े आदरके साथ उसका पालन-पोषण किया और वह दिन-दिन बढ़ने लगा। मनुने उसके प्रति पुत्रके समान विशेष वात्सल्य भाव प्रकट किया। तदनन्तर दीर्घकाल बीतनेपर वह मत्स्य इतना बड़ा हो गया कि मटकेमें उसका रहना असम्भव हो गया
matsyakī yāṃ bātaṃ śrutvā vaivasvata-manave mahā-dayā samajāyata | sa svahastena candramā-kiraṇa-sama-śveta-varṇaṃ taṃ matsyam uddhṛtya jalād bahiḥ kṛtvā ghaṭe nyadhāt | sa tatra vavṛdhe rājan matsyaḥ paramasatkṛtaḥ | putravat svīkṛtya tasmai manur bhāvaṃ viśeṣataḥ pradarśayām āsa | tad-anantaraṃ dīrgha-kāla-vyatikrame sa matsyo 'tivṛddho 'bhavat yathā ghaṭe 'vasthātuṃ na śaśāka |
മത്സ്യത്തിന്റെ അപേക്ഷ കേട്ട് വൈവസ്വത മനു ആഴമായ കരുണയിൽ അലിഞ്ഞുപോയി. ചന്ദ്രകിരണങ്ങളെപ്പോലെ വെളുത്ത പ്രകാശമുള്ള ആ മത്സ്യത്തെ തന്റെ കൈകളാൽ തന്നെ എടുത്ത്, ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന് ഒരു കുടത്തിലാക്കി വെച്ചു. അവിടെ മഹത്തായ ആദരത്തോടെ പരിപാലിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ അത് ദിനംപ്രതി വളർന്നു. മനു അതിനെ പുത്രനെന്നപോലെ സ്വീകരിച്ച് പ്രത്യേക വാത്സല്യം കാണിച്ചു. ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മത്സ്യം അത്രയും വലുതായി വളർന്നു; കുടത്തിനുള്ളിൽ പാർക്കാൻ കഴിയാത്തതായി.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma expressed as compassion and responsible care: a ruler’s greatness is shown by personally protecting the weak, honoring life, and adapting one’s support as the dependent’s needs grow.
Manu, moved by pity, rescues a remarkable white fish and keeps it in a jar, nurturing it with great respect. The fish grows steadily over time until it outgrows the jar, setting up the next stage of the well-known Matsya–Manu flood narrative.