Shloka 1
Pradyumna–Śālva Missile-Exchange at Saubha (Āraṇyaka Parva, Adhyāya 18)
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत अर्जुनाभियगमनपर्वमें सौभवधोपाख्यानविषयक सत्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १७ ॥। अप: हर () है ० - रथके नीचे पहियेके ऊपर लगा रहनेवाला काष्ठ। अष्टादशो< ध्याय: मूर्च्ाावस्थामें सारथिके द्वारा रणभूमिसे बाहर लाये जानेपर प्रद्युम्नका अनुताप और इसके लिये सारथिको उपालम्भ देना वायुदेव उवाच शाल्वबाणार्दिते तस्मिन् प्रद्युम्ने बलिनां वरे । वृष्णयो भग्नसंकल्पा विव्यथु: पृतनागता:,भगवान् श्रीकृष्ण कहते हैं--बलवानोंमें श्रेष्ठ प्रद्यम्म जब शाल्वके बाणोंसे पीड़ित हो (मूर्च्छित हो) गये, तब सेनामें आये हुए वृष्णिवंशी वीरोंका उत्साह भंग हो गया। उन सबको बड़ा दुःख हुआ
vāyudeva uvāca |
śālvabāṇārditе tasmin pradyumne balināṁ vare |
vṛṣṇayo bhagnasaṅkalpā vivyathuḥ pṛtanāgatāḥ ||
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രദ്യുമ്നൻ ശാൽവന്റെ അമ്പുകളാൽ പീഡിതനായപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിന് എത്തിയ വൃഷ്ണിവീരന്മാരുടെ ധൈര്യം തകർന്നു; അവർ അത്യന്തം വ്യാകുലരായി।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the fall or injury of a principal leader can shake an entire force: collective morale depends on steadfast resolve (saṅkalpa) and the ability to endure reversals without collapsing into despair.
Śālva’s arrows grievously afflict Pradyumna on the battlefield. Seeing their foremost hero struck down, the Vṛṣṇi warriors present in the battle lose heart and become deeply distressed.