Shloka 4
Bhīmasena’s Capture by the Serpent and Nahūṣa’s Self-Disclosure (भीमसेन-भुजङ्गग्रहणं नहुषोपाख्यानप्रस्तावः)
यथान्यायं महातेजा: शौच परममास्थित: (नमस्कृत्य त्रिनेत्राय वासवाय च पाण्डव: ।) गिरिकूबरपादाक्ष शुभवेणु त्रिवेणुमत्,महातेजस्वी अर्जुन पहले तो विधिपूर्वक स्नान करके शुद्ध हुए। फिर न्रिनेत्रधारी भगवान् शंकर और इन्द्रको नमस्कार करके उन्होंने वह अत्यन्त तेजस्वी दिव्य कवच धारण किया। तत्पश्चात् वे पृथ्वीरूपी रथपर आरूढ़ हो बड़ी शोभा पाने लगे। पर्वत ही उस रथका कूबर था, दोनों पैर ही पहिये थे और सुन्दर बाँसोंका वन ही त्रिवेणु (रथके अंगविशेष)-का काम देता था। तदनन्तर महाबाहु कुन्तीनन्दन अर्जुनने एक हाथमें गाण्डीव धनुष और दूसरेमें देवदत्त शंख ले लिया। इस प्रकार वीरोचित वेशसे सुशोभित हो उन्होंने क्रमश: उन दिव्यास्त्रोंको दिखाना आरम्भ किया। जिस समय उन दिव्यास्त्रोंका प्रयोग प्रारम्भ होने जा रहा था, उसी समय अर्जुनके पैरोंसे दबी हुई पृथ्वी वृक्षोंसहित काँपने लगी। नदियों और समुद्रोंमें उफान आ गया
yathānyāyaṁ mahātejāḥ śauca-paramam āsthitaḥ | namaskṛtya trinetrāya vāsavāya ca pāṇḍavaḥ || giri-kūbara-pādākṣaḥ śubha-veṇu-triveṇumat ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— മഹാതേജസ്സുള്ള അർജുനൻ നിയമപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പരമ ശുചിത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. തുടർന്ന് ത്രിനേത്രധാരിയായ ശങ്കരനെയും വാസവനായ ഇന്ദ്രനെയും നമസ്കരിച്ചു, അത്യന്തം ദീപ്തിമാനായ ദിവ്യകവചം ധരിച്ചു. പിന്നെ ഭൂമിയെയേ റഥമാക്കി അതിന്മേൽ ആരൂഢനായി ശോഭിച്ചു— പർവ്വതം റഥകൂബരമെന്നപോലെ, അവന്റെ ഇരുപാദങ്ങൾ ചക്രങ്ങളെന്നപോലെ, മനോഹരമായ മുളങ്കാടുകൾ റഥത്തിന്റെ അങ്കങ്ങളെന്നപോലെ അലങ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഒരു കൈയിൽ ഗാണ്ഡീവധനുസ്സും മറ്റേ കൈയിൽ ദേവദത്ത ശംഖവും എടുത്ത്, ക്രമമായി ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ദിവ്യാസ്ത്രപ്രയോഗം ആരംഭിക്കാനിരുന്ന അതേ നിമിഷം, അവന്റെ പാദങ്ങൾ അമർത്തിയ ഭൂമി വൃക്ഷങ്ങളോടുകൂടെ നടുങ്ങി; നദികളും സമുദ്രവും പൊങ്ങിക്കലങ്ങി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Power is framed by dharma: Arjuna begins with śauca (purity) and respectful homage to Śiva and Indra before handling divyāstras. The passage emphasizes that extraordinary capability must be preceded by discipline, propriety, and reverence—ethical restraint governing martial force.
Arjuna completes ritual purification, salutes Śiva (the Three-eyed) and Indra, dons divine armor, and appears in a heightened, almost cosmic heroic form. He takes up Gāṇḍīva and the Devadatta conch and starts to demonstrate celestial weapons; the natural world responds with omens—earthquake-like trembling and surging waters—signaling the magnitude of the impending astra-use.