Adhyaya 169

Verse 1

/ स्‍#2.2. “<+ (9) स्‍#::..3 #:':- ३. आचार्य नीलकण्ठके मतसे स्थूणाकर्ण नाम है शंकुकर्णका

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ദേവദേവനായ മഹാത്മാവ് ത്ര്യംബകൻ (ശിവൻ) നൽകിയ കൃപാപ്രസാദത്താൽ ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെയേ ആ രാത്രി കഴിച്ചു.

Verse 2

व्युषितो रजनीं चाहं कृत्वा पौर्वाह्निकी: क्रिया: । अपश्यं त॑ द्विजश्रेष्ठं दृष्टवानस्मि यं पुरा

രാത്രി കഴിഞ്ഞ ശേഷം പ്രഭാതകാല നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, ഞാൻ മുമ്പ് ദർശിച്ച അതേ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനെ വീണ്ടും കണ്ടു.

Verse 3

तस्मै चाहं यथावृत्तं सर्वमेव न्यवेदयम्‌ । भगवन्तं महादेवं समेतो5स्मीति भारत,भरतकुलभूषण! उनसे मैंने अपना सारा वृत्तान्त यथावत्‌ कह सुनाया और बताया कि 'मैं भगवान्‌ महादेवजीसे मिल चुका हूँ

ഹേ ഭാരതാ! സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാർത്ഥമായി ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോട് അറിയിച്ചു; “ഞാൻ ഭഗവാൻ മഹാദേവനെ കണ്ടുമുട്ടിയിരിക്കുന്നു” എന്നും പറഞ്ഞു.

Verse 4

स मामुवाच राजेन्द्र प्रीयमाणो द्विजोत्तम: । दृष्टस्त्वया महादेवो यथा नान्येन केनचित्‌

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അപ്പോൾ ആ ദ്വിജോത്തമൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ എന്നോടു പറഞ്ഞു—“നീ മഹാദേവനെ ദർശിച്ച വിധം മറ്റാരും ദർശിച്ചിട്ടില്ല.”

Verse 5

समेत्य लोकपालैस्तु सर्वैर्वैवस्वतादिभि: | द्रष्टास्यनघ देवेन्द्र सच ते5स्त्राणि दास्यति,“अनघ! अब तुम यम आदि लोकपालोंके साथ देवराज इन्द्रका दर्शन करोगे और वे भी तुम्हें अस्त्र प्रदान करेंगे”

“നിഷ്കളങ്കനേ! വൈവസ്വതൻ (യമൻ) മുതലായ എല്ലാ ലോകപാലകരെയും നീ കണ്ടുമുട്ടും; ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെയും നീ ദർശിക്കും; അവനും നിനക്ക് ദിവ്യായുധങ്ങൾ നൽകും.”

Verse 6

एवमुक्‍्त्वा स मां राजन्नाश्लिष्य च पुन: पुन: । अगच्छत्‌ स यथाकाममं ब्राह्मण: सूर्यसंनिभ:

രാജാവേ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സൂര്യസദൃശമായ തേജസ്സുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണൻ എന്നെ ഹൃദയപൂർവ്വം വീണ്ടും വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്തു; പിന്നെ തനിക്കിഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് സ്വേച്ഛയായി പുറപ്പെട്ടു പോയി।

Verse 7

अथापराल्ने तस्याह्व: प्रावात्‌ पुण्य: समीरण: । पुनर्नवमिमं लोकं कुर्वन्निव सपत्नहन्‌

ശത്രുവിജയിയായ നരേശാ! പിന്നെ ദിവസം ചായാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ പുണ്യമായ കാറ്റ് വീശിത്തുടങ്ങി; ഈ ലോകത്തെ വീണ്ടും പുതുക്കി ജീവൻ നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 8

दिव्यानि चैव माल्यानि सुगन्धीनि नवानि च । शैशिरस्य गिरे: पादे प्रादुरासन्‌ समीपत:

ശത്രുവിജയിയായ നരേശാ! ശൈശിരപർവതത്തിന്റെ പാദപ്രദേശത്തിന് സമീപം ദിവ്യവും പുതുതായി നിർമ്മിതവും സുഗന്ധപൂർണ്ണവുമായ മാലകൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 9

वादित्राणि च दिव्यानि सुघधोराणि समन्ततः । स्तुतयश्रेन्द्रसंयुक्ता अश्रूयन्‍न्त मनोहरा:,चारों ओर अत्यन्त भयंकर प्रतीत होनेवाले दिव्य वाद्यों और इन्द्रसम्बन्धी स्तोत्रोंके मनोहर शब्द सुनायी देने लगे

ചുറ്റുമെങ്ങും അത്യന്തം ഭയങ്കരശക്തിയുള്ള ദിവ്യവാദ്യങ്ങളുടെ നാദവും, ഇന്ദ്രനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്തുതികളുടെ മനോഹരധ്വനിയും കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 10

गणाक्षाप्सरसां तत्र गन्धर्वाणां तथैव च । पुरस्ताद्‌ देवदेवस्य जगुर्गीतानि सर्वश:,सब गन्धर्वों और अप्सराओंके समूह वहाँ देवराज इन्द्रके आगे रहकर गीत गा रहे थे

അവിടെ അപ്സരസ്സുകളുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും സംഘങ്ങൾ ദേവദേവനായ ഇന്ദ്രന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ട് എല്ലാദിക്കുകളിലും നിന്ന് ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു।

Verse 11

मरुतां च गणास्तत्र देवयानैरुपागमन्‌ | महेन्द्रानुच॒रा ये च ये च सझनिवासिन:

അവിടെ മരുത്തുകളുടെ അനേകം ഗണങ്ങളും ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ കയറി എത്തി. മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സേവകരും ഇന്ദ്രലോകനിവാസികളും ആ സ്ഥലത്തേക്ക് വന്നു ചേർന്നു.

Verse 12

ततो मरुत्वान्‌ हरिभिरययुक्तिवाहि: स्वलड्कृतै: । शचीसहायस्तत्रायात्‌ सह सर्वैस्तदामरै:

അതിനുശേഷം അല്പസമയം കഴിഞ്ഞ് മരുത്തുകളുടെ അധിപനായ ഇന്ദ്രൻ ശചിയോടുകൂടി, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും അനുഗമനത്തോടെ അവിടെ എത്തി. വിവിധാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഹരിതവർണ്ണ കുതിരകൾ വലിക്കുന്ന ഭംഗിയാർന്ന രഥത്തിലായിരുന്നു അവന്റെ വരവ്.

Verse 13

एतस्मिन्नेव काले तु कुबेरो नरवाहन: । दर्शयामास मां राजॉललक्ष्म्या परमया युत:,राजन! इसी समय सर्वोत्वृष्ट ऐश्वर्य--लक्ष्मीसे सम्पन्न नरवाहन कुबेरने भी मुझे दर्शन दिया

രാജാവേ! അതേ സമയത്ത് മനുഷ്യരെ വാഹനമാക്കിയ കുബേരനും പരമ ലക്ഷ്മി-ഐശ്വര്യസമ്പന്നനായി എനിക്ക് ദർശനം നൽകി.

Verse 14

दक्षिणस्यां दिशि यमं प्रत्यपश्यं व्यवस्थितम्‌ । वरुणं देवराजं च यथास्थानमवस्थितम्‌

ദക്ഷിണദിക്കിലേക്ക് നോക്കിയപ്പോൾ യമരാജൻ സ്വയം സന്നദ്ധനായി നിലകൊള്ളുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു. വരുണനും ദേവരാജനായ ഇന്ദ്രനും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നിശ്ചിതസ്ഥാനങ്ങളിൽ യഥാവിധി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 15

ते मामूचुर्महाराज सान्त्वयित्वा नरर्षभ । सव्यसाचिन्‌ निरीक्षास्माॉललोकपालानवस्थितान्‌,महाराज! नरश्रेष्ठ] उन सब लोकपालोंने मुझे सान्त्वना देकर कहा--'सव्यसाची अर्जुन! देखो, हम सब लोकपाल यहाँ खड़े हैं

മഹാരാജാവേ, നരശ്രേഷ്ഠനേ! ആ ലോകപാലകർ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു—“സവ്യസാചി അർജുനാ! നോക്കുക; ഞങ്ങൾ എല്ലാ ലോകപാലകരും ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.”

Verse 16

सुरकार्यार्थसिद्धयर्थ दृष्टवानसि शड्करम्‌ | अस्मत्तो5पि गृहाण त्वमस्त्राणीति समन्ततः

ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായിട്ടാണ് നിനക്ക് ഭഗവാൻ ശങ്കരന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചത്. ഇനി എല്ലാ ദിക്കുകളിലും സഞ്ചരിച്ച് ഞങ്ങളിൽ നിന്നുമും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിക്ക.

Verse 17

ततोऊहं प्रयतो भूत्वा प्रणिपत्य सुरर्षभान्‌ । प्रत्यगृह्नं तदास्त्राणि महान्ति विधिवद्‌ विभो

അപ്പോൾ ഞാൻ സംയമത്തോടെ ഏകാഗ്രചിത്തനായി ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് പ്രണാമം ചെയ്ത്, വിധിപൂർവ്വം അവരുടെ കൈയിൽ നിന്ന് മഹത്തായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു, പ്രഭോ.

Verse 18

गृहीतास्त्रस्ततो देवैरनुज्ञातो5स्मि भारत । अथ देवा ययु: सर्वे यथागतमरिंदम

ഹേ ഭാരതാ! ഞാൻ അസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച ശേഷം ദേവന്മാർ എനിക്ക് പുറപ്പെടാൻ അനുമതി നൽകി. ഹേ അരിന്ദമാ! തുടർന്ന് അവർ വന്നതുപോലെ തന്നെ എല്ലാവരും തത്തത്തം ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 19

मघवानपि देवेशो रथमारुहा[ सुप्रभम्‌ । उवाच भगवान्‌ स्वर्ग गन्तव्यं फाल्गुन त्वया

ദേവേശ്വരനായ മഘവാൻ ഇന്ദ്രനും അത്യന്തം ദീപ്തമായ രഥത്തിൽ കയറി പറഞ്ഞു—“ഫാൽഗുണാ! നീ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യണം.”

Verse 20

पुरैवागमनादस्माद्‌ वेदाहं त्वां धनंजय । अतः: पर त्वहं वै त्वां दर्शये भरतर्षभ,'भरतश्रेष्ठ धनंजय! यहाँ आनेसे पहले ही मुझे तुम्हारे विषयमें सब कुछ ज्ञात हो गया था। इसके बाद मैंने तुम्हें दर्शन दिया है

ഹേ ധനഞ്ജയാ! നീ ഇവിടെ എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ തന്നെ നിന്റെ കാര്യത്തിൽ എല്ലാം എനിക്ക് അറിയാമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ആ അറിവിന് ശേഷമാണ് ഞാൻ നിനക്ക് ദർശനം നൽകിയത്.

Verse 21

त्वया हि तीर्थेषु पुरा समाप्लाव: कृतोडसकृत्‌ । तपश्चेदं महत्‌ तप्तं स्वर्ग गन्तासि पाण्डव

പാണ്ഡുനന്ദനേ! നീ മുമ്പ് പലവട്ടം പല തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; ഇപ്പോൾ ഈ മഹത്തായ തപസ്സും അനുഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ നീ ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോകാൻ അർഹനായിരിക്കുന്നു.

Verse 22

भूयश्चैव च तप्तव्यं तपश्चरणमुत्तमम्‌ । स्वर्ग त्ववश्यं गन्तव्यं त्वया शत्रुनिष्दन,'शत्रुसूदन! अभी तुम्हें और भी उत्तम तपस्या करनी है और स्वर्गलोकमें अवश्य पदार्पण करना है

ശത്രുനിഷൂദനേ! ഇനി നീ കൂടുതൽ ഉത്തമമായ തപശ്ചരണം നടത്തണം; സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് നീ നിർബന്ധമായും പ്രവേശിക്കണം.

Verse 23

माललिममन्नियोगात्‌ त्वां त्रिदिवं प्रापयिष्यति । विदितस्त्वं हि देवानां मुनीनां च महात्मनाम्‌

മാലലിമയുടെ നിയോഗവും ആജ്ഞയും മൂലം അവൾ നിന്നെ ത്രിദിവത്തിലേക്ക് (സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക്) എത്തിക്കും; കാരണം നീ ദേവന്മാരിലും മഹാത്മ മുനിമാരിലും മുമ്പേ തന്നെ പ്രസിദ്ധനാണ്.

Verse 24

ततो5हमन्रुवं शक्रं प्रसीद भगवन्‌ मम । आचार्य वरयेयं त्वामस्त्रार्थ त्रिदशेश्वर

അപ്പോൾ ഞാൻ ശക്രനോട് (ഇന്ദ്രനോട്) പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! എന്നോട് പ്രസാദിക്കണമേ. ത്രിദശേശ്വരാ! ദിവ്യാസ്ത്രവിദ്യ നേടുന്നതിനായി ഞാൻ നിങ്ങളെ എന്റെ ആചാര്യനായി വരിക്കുന്നു.”

Verse 25

इन्द्र रवाच क्रूरकर्मास्त्रवित्‌ तात भविष्यसि परंतप । यदर्थमस्त्राणीप्सुस्त्वं तं काम॑ पाण्डवाप्रुहि

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“പരന്തപാ, മകനേ! അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയാൽ നീ ക്രൂരകർമ്മങ്ങളിലേക്കു പ്രേരിതനാകാം. അതിനാൽ പാണ്ഡവാ! ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായി നീ അസ്ത്രശിക്ഷ തേടുന്നുവോ, ആ ആഗ്രഹവും ഉദ്ദേശവും എനിക്ക് വ്യക്തമായി പറയുക.”

Verse 26

ततो>5हमन्रुव॑ नाहं दिव्यान्यस्त्राणि शत्रुहन्‌ । मानुषेषु प्रयोक्ष्यामि विनास्त्रप्रतिघातनात्‌

അപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞു—“ശത്രുഹന്താവായ ദേവേശ്വരാ! മനുഷ്യർക്കെതിരേ ഞാൻ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുകയില്ല; ശത്രുക്കൾ പ്രയോഗിക്കുന്ന ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളെ പ്രതിഘാതിച്ച് നിർവീര്യമാക്കേണ്ടതിനായി മാത്രമേ അവ ഉപയോഗിക്കൂ.”

Verse 27

तानि दिव्यानि मे<स्त्राणि प्रयच्छ विबुधाधिप । लोकांश्षास्त्रजितान्‌ पश्चाल्लभेयं सुरपुड्रव

ഹേ വിബുധാധിപാ, ഹേ സുരപുങ്ഗവാ! ആ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ എനിക്ക് ദയവായി നൽകുക. അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ ശേഷം, അതേ അസ്ത്രങ്ങളുടെ ബലത്തിൽ ജയിച്ച ലോകങ്ങളുടെ അധികാരം നേടാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 28

इन्द्र रवाच परीक्षार्थ मयैतत्‌ ते वाक्यमुक्तं धनंजय । ममात्मजस्य वचन सूपपन्नमिदं तव

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ധനഞ്ജയാ! നിന്നെ പരീക്ഷിക്കാനായിട്ടാണ് ഞാൻ ആ വാക്ക് പറഞ്ഞത്. അസ്ത്രവിദ്യയോടുള്ള നിന്റെ അത്യന്തം ഉത്സുകത എന്റെ പുത്രനു യോജിച്ചതും പൂർണ്ണമായും ഉചിതവുമാണ്.”

Verse 29

शिक्ष मे भवन गत्वा सर्वाण्यस्त्राणि भारत | वायोरग्नेर्वसुभ्योडपि वरुणात्‌ समरुद्गणात्‌

ഹേ ഭാരതാ! (അവരുടെ അടുക്കൽ) ചെന്നു എനിക്ക് എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളുടെയും വിദ്യ പഠിപ്പിക്കണമേ—വായുവിൽ നിന്ന്, അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, വസുക്കളിൽ നിന്നുമെല്ലാം, വരുണനിൽ നിന്ന്, മരുത്ഗണങ്ങളിൽ നിന്ന്.

Verse 30

साध्य॑ पैतामहं चैव गन्धर्वोरगरक्षसाम्‌ | वैष्णवानि च सर्वाणि नैर्ऋलतानि तथैव च

സാധ്യന്മാരുടെയും പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സംബന്ധിച്ചതും, ഗന്ധർവർ, നാഗർ, രാക്ഷസർ സംബന്ധിച്ചതും; അതുപോലെ എല്ലാ വൈഷ്ണവവും നൈഋതവും—ഇവയെല്ലാം (വിധി-വിധാനങ്ങൾ) എനിക്ക് അറിയാം.

Verse 31

मदगतानि च जानीहि सर्वास्त्राणि कुरुद्वह । एवमुक्‍त्वा तु मां शक्रस्तत्रैवान्तरधीयत

ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! എനിക്കുള്ളിൽ അധിവസിച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും കൂടി അറിഞ്ഞുകൊൾക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 32

भारत! तुम मेरे भवनमें चलकर सम्पूर्ण अस्त्रोंकी शिक्षा प्राप्त करो। कुरुश्रेष्ठ! वायु, अग्नि, वसु, वरुण, मरुद्गण, साध्यगण, ब्रह्मा, गन्धर्वगण, नाग, राक्षस, विष्णु तथा निर्क्रतिके और स्वयं मेरे भी सम्पूर्ण अस्त्रोंका ज्ञान प्राप्त करो, मुझसे ऐसा कहकर इन्द्र वहीं अन्तर्धान हो गये ।।

ഹേ ഭാരതാ! എന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് വന്ന് സമ്പൂർണ്ണ അസ്ത്രവിദ്യയുടെ ഉപദേശം നേടുക. ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! വായു, അഗ്നി, വസുക്കൾ, വരുണൻ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ, സാധ്യഗണങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവ്, ഗന്ധർവഗണങ്ങൾ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസങ്ങൾ, വിഷ്ണു, നിരൃതി—എന്നിവരുടേയും, എന്റെതുമായ, സമസ്ത അസ്ത്രങ്ങളുടെ ജ്ഞാനം കൈവരിക്ക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഇന്ദ്രൻ അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് അല്പസമയത്തിനകം ഹരിതവർണ്ണ കുതിരകൾ കെട്ടിയ ഇന്ദ്രന്റെ രഥം അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ദിവ്യവും മായാമയവും പുണ്യവുമായത്—മാതലി അതിനെ നിയന്ത്രിച്ചു.

Verse 33

लोकपालेषु यातेषु मामुवाचाथ मातलि: । द्रष्टमिच्छति शक्रस्त्वां देवराजो महाद्युते,जब सभी लोकपाल चले गये, तब मातलिने मुझसे कहा--“महातेजस्वी वीर! देवराज इन्द्र तुमसे मिलना चाहते हैं

ലോകപാലന്മാർ പോയശേഷം മാതലി എന്നോടു പറഞ്ഞു—“മഹാദ്യുതിയുള്ള വീരാ! ദേവരാജൻ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 34

संसिद्धयस्व महाबाहो कुरु कार्यमनन्तरम्‌ | पश्य पुण्यकृताँललोकान्‌ सशरीरो दिवं व्रज

“മഹാബാഹോ! അവരെ കണ്ടുമുട്ടി കൃതാർത്ഥനാകുക; പിന്നെ വൈകാതെ ചെയ്യേണ്ട കാര്യം നിർവഹിക്കുക. ഈ ശരീരത്തോടെയേ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന് പുണ്യകർമ്മികളുടേ ലോകങ്ങൾ ദർശിക്കുക.”

Verse 35

देवराज: सहस्ाक्षस्त्वां दिदृक्षति भारत । इत्युक्तो5हं मातलिना गिरिमामन्त्रय शैशिरम्‌

“ഹേ ഭാരതാ! സഹസ്രാക്ഷനായ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” ഇങ്ങനെ മാതലി പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ ശൈശിരപർവതത്തോട് വിടപറഞ്ഞ് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 36

प्रदक्षिणमुपावृत्य समारोहं रथोत्तमम्‌ । भरतनन्दन! सहस्र नेत्रोंवाले देवराज इन्द्र तुम्हें देखना चाहते हैं।।

പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഞാൻ ആ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൻ സമീപം മടങ്ങി. ഭരതനന്ദനേ! സഹസ്രനേത്രനായ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ നിന്നെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മാതലി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ ഹിമാലയനോട് അനുവാദം വാങ്ങി, രഥത്തെ ഭക്തിയോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ആ ഉത്തമരഥത്തിൽ ആരൂഢനായി. തുടർന്ന് മാതലി മനസ്സിനും കാറ്റിനും തുല്യവേഗമുള്ള അശ്വങ്ങളെ ഓടിച്ചു.

Verse 37

अवैक्षत च मे वकक्‍त्रं स्थितस्याथ स सारथि:

അപ്പോൾ ആ സാരഥി സമീപത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് എന്റെ മുഖം സൂക്ഷ്മമായി നോക്കി.

Verse 38

तथा क्रान्ते रथे राजन्‌ विस्मितश्लैदमब्रवीत्‌ । राजन! उस समय देवसारथि मातलिने आकाशमें चक्कर लगाते हुए रथपर स्थिरतापूर्वक बैठे हुए मेरे मुखकी ओर दृष्टिपात किया और आश्वर्यवकित होकर कहा -- ३७३ || अत्यद्भुतमिदं त्वद्य विचित्र प्रतिभाति मे

ഹേ രാജാവേ! രഥം ഇങ്ങനെ മുന്നേറുമ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന രഥത്തിൽ സ്ഥിരമായി ഇരുന്ന ദേവസാരഥി മാതലി എന്റെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി വിസ്മയത്തോടെ പറഞ്ഞു: “ഇന്ന് ഇത് എനിക്ക് അത്യന്തം അത്ഭുതകരവും വിചിത്രവുമായതായി തോന്നുന്നു.”

Verse 39

यदास्थितो रथं दिव्यं पदान्न चलित: पदम्‌ | “भरतश्रेष्ठ!ी आज मुझे यह बड़ी विचित्र और अद्भुत बात दिखायी दे रही है कि इस दिव्य रथपर बैठकर तुम अपने स्थानसे तनिक भी हिल-डुल नहीं रहे हो ।।

“ഭരതശ്രേഷ്ഠനേ! ഇന്ന് എനിക്ക് അത്യന്തം വിചിത്രവും അത്ഭുതകരവുമായൊരു കാര്യം കാണുന്നു—ഈ ദിവ്യരഥത്തിൽ ഇരുന്നിട്ടും നീ നിന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പാദം പോലും നീങ്ങുന്നില്ല. അശ്വങ്ങൾ ആദ്യമായി പറക്കുമ്പോൾ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനും പോലും കുലുങ്ങാതെ ഇരിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഞാൻ എപ്പോഴും കണ്ടിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ നീ—കുരുകുലഭൂഷണൻ—ആകാശത്തിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന രഥത്തിലും സ്ഥിരചിത്തനായി ഇരിക്കുന്നു.”

Verse 40

विचलन प्रथमोत्पाते हयानां भरतर्षभ । त्वं पुन: स्थित एवात्र रथे भ्रान्ते कुरूद्गबह

“ഭരതർഷഭനേ! അശ്വങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ പെട്ടെന്നുള്ള ചാടലിലും കുലുക്കത്തിലും ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനും പോലും കുലുങ്ങാതെ ഇരിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഞാൻ എപ്പോഴും കണ്ടിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ കുരുപ്രവരനേ! രഥം ചുറ്റി കറങ്ങി കുലുങ്ങുമ്പോഴും നീ ഇവിടെ സ്ഥിരമായിത്തന്നെ ഇരിക്കുന്നു.”

Verse 41

अतिशक्रमिदं सर्व तवेति प्रतिभाति मे । इत्युक्त्वा55काशमाविश्य मातलिविंबुधालयान्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“കുരുശ്രേഷ്ഠാ! നിന്റെ ഈ വാക്കുകളെല്ലാം എനിക്ക് ഇന്ദ്രനെയും അതിക്രമിക്കുന്ന മഹിമയായി തോന്നുന്നു.” എന്ന് പറഞ്ഞ് മാതലി ആകാശത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് ദേവന്മാരുടെ ഭവനങ്ങളും വിമാനങ്ങളും എനിക്ക് കാണിച്ചു; പിന്നെ ഹരിതവർണ്ണ അശ്വങ്ങൾ യോജിപ്പിച്ച ആ രഥം അവിടെ നിന്നുമേൽക്കൂടി ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്കു നീങ്ങി.

Verse 42

दर्शयामास मे राजन्‌ विमानानि च भारत | स रथो हरिभिरयुक्तो हार्ध्वमाचक्रमे तत:

ഹേ രാജാവേ, ഹേ ഭാരതവംശജാ! മാതലി എനിക്ക് ദേവവിമാനങ്ങൾ കാണിച്ചു; തുടർന്ന് ഹരിതവർണ്ണ അശ്വങ്ങൾ യോജിപ്പിച്ച ആ രഥം അവിടെ നിന്നു മേലോട്ടുയർന്നു.

Verse 43

ऋषयो देवताश्वैव पूजयन्ति नरोत्तम | तत: कामगमॉल्लोकानपश्यं वै सुर्िणाम्‌

ഹേ നരോത്തമാ! ഋഷികളും ദേവന്മാരും പോലും ആ രഥത്തെ ആദരിച്ചു. തുടർന്ന് ഞാൻ ദേവർഷിമാരുടെ ലോകങ്ങളെ കണ്ടു; അവർ ഇഷ്ടാനുസരണം ലോകങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവരായിരുന്നു.

Verse 44

गन्धर्वाप्सरसां चैव प्रभावममितौजसाम्‌ | नन्दनादीनि देवानां वनान्युपवनानि च

അമിതതേജസ്സുള്ള ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും പ്രഭാവം ഞാൻ നേരിൽ കണ്ടു; പിന്നെ ഇന്ദ്രന്റെ സാരഥിയായ മാതലി ദേവന്മാരുടെ നന്ദനാദി വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും എനിക്ക് കാണിച്ചു.

Verse 45

दर्शयामास मे शीघ्र॑ं मातलि: शक्रसारथि: । तत: शक्रस्थ भवनमपश्यममरावतीम्‌

ശക്രന്റെ സാരഥിയായ മാതലി എനിക്ക് വേഗത്തിൽ (അനേകം അത്ഭുതങ്ങൾ) കാണിച്ചു; തുടർന്ന് ഞാൻ അമരാവതിയും ശക്രന്റെ ഭവനവും ദർശിച്ചു.

Verse 46

दिव्यै: कामफलै वक्ष रत्नैज्ष समलड्कृताम्‌ न तत्र सूर्यस्तपति न शीतोष्णे न च कलम:

അർജുനൻ പറഞ്ഞു— ആ പുരി ഇഷ്ടംപോലെ ഫലം നല്കുന്ന ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളാലും ദീപ്തിമാന രത്നങ്ങളാലും അലങ്കൃതമായിരുന്നു. അവിടെ സൂര്യൻ ചൂടുപകരുന്നില്ല; ശീത-ഉഷ്ണദുഃഖമില്ല; ആരെയും ക്ഷീണം ബാധിക്കുന്നതുമില്ല.

Verse 47

न बाधते तत्र रजस्तत्रास्ति न जरा नृप । न तत्र शोको दैन्यं वा दौर्बल्यं चोपलक्ष्यते,नरेश्वर! वहाँ रजोगुणजनित विकार नहीं सताते, बुढ़ापा नहीं आता; शोक, दीनता और दुर्बलताका दर्शन नहीं होता

ഹേ നൃപാ! അവിടെ രജോഗുണജന്യ കലക്കങ്ങൾ ആരെയും പീഡിപ്പിക്കുന്നില്ല; വാർദ്ധക്യവും വരികയില്ല. അവിടെ ശോകം, ദൈന്യം, ദൗർബല്യം എന്നിവയുടെ ലക്ഷണമൊന്നും കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 48

दिवौकसां महाराज न ग्लानिररिमर्दन । न क्रोधलोभौ तत्रास्तां सुरादीनां विशाम्पते,महाराज! शत्रुसूदन! स्वर्गवासी देवताओंको कभी ग्लानि नहीं होती। उनमें क्रोध और लोभका भी अभाव होता है

മഹാരാജാ, അരിമർദനാ! സ്വർഗ്ഗവാസികൾക്ക് ഒരിക്കലും ഗ്ലാനി ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഹേ മനുഷ്യാധിപതേ! ദേവാദികളിൽ ക്രോധത്തിനും ലോഭത്തിനും അവിടെ സ്ഥാനമില്ല.

Verse 49

नित्यतुष्टाश्च ते राजन्‌ प्राणिन: सुरवेश्मनि । नित्यपुष्पफलास्तत्र पादपा हरितच्छदा:

ഹേ രാജൻ! സ്വർഗ്ഗവേശ്മത്തിൽ വസിക്കുന്ന ജീവികൾ സദാ തൃപ്തരായിരിക്കും. അവിടെയുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ നിത്യവും പുഷ്പഫലസമൃദ്ധവും ഹരിതപത്രശോഭയുമുള്ളവയാണ്.

Verse 50

पुष्करिण्यश्न विविधा: पद्मसौगन्धिकायुता: । शीतस्तत्र ववौ वायु: सुगन्धी जीवन: शुचि:

അവിടെ പലവിധ പുഷ്കരിണികൾ സുഗന്ധമുള്ള സൗഗന്ധിക പദ്മങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമാണ്. അവിടെ ശീതളവും ശുചിയും സുഗന്ധഭരിതവും ജീവദായകവുമായ കാറ്റ് നിരന്തരം വീശിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 51

सर्वरत्नविचित्रा च भूमि: पुष्पविभूषिता | मृगद्धिजाश्व॒ बहवो रुचिरा मधुरस्वरा:

അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു—അവിടത്തെ ഭൂമി സർവ്വവിധ രത്നങ്ങളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ചിതറിക്കിടന്ന പുഷ്പങ്ങളേ അതിന്റെ ആഭരണങ്ങളായി തോന്നി. അവിടെ അനേകം മനോഹര മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും കാണപ്പെട്ടു; അവയുടെ സ്വരങ്ങൾ ശ്രവണത്തിന് മധുരമായിരുന്നു. ആ ദിവ്യലോകത്തിൽ ദേവന്മാർ ആകാശത്തിൽ വിമാനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായി ദൃശ്യമായി. തുടർന്ന് ഞാൻ വസുക്കളെയും രുദ്രന്മാരെയും സാധ്യന്മാരെയും മരുദ്ഗണങ്ങളെയും ആദിത്യന്മാരെയും അശ്വിനീകുമാരന്മാരെയും ദർശിച്ചു; എല്ലാവരുടെയും മുമ്പിൽ ശിരസ്സു നമിച്ച് യഥാവിധി പൂജിച്ചു. അവർ എനിക്ക് പരാക്രമം, യശസ്, തേജസ്, ബലം, അസ്ത്രവിദ്യാനൈപുണ്യം, യുദ്ധവിജയം എന്നീ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി.

Verse 52

विमानगामिन श्षात्र दृश्यन्ते बहवोम्बरे । ततो<पश्यं वसून्‌ रुद्रान्‌ साध्यांशक्ष समरुद्गणान्‌

ആകാശത്തിൽ വിമാനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന അനേകം ക്ഷത്രിയ വീരന്മാരെ ഞാൻ കണ്ടു. തുടർന്ന് ഞാൻ വസുക്കളെയും രുദ്രന്മാരെയും സാധ്യന്മാരെയും മരുദ്ഗണങ്ങളെയും ദർശിച്ചു.

Verse 53

आदित्यानश्रिनौ चैव तान्‌ सर्वान्‌ प्रत्यपूजयम्‌ । ते मां वीयेंण यशसा तेजसा च बलेन च

ആദിത്യന്മാരെയും അശ്വിനീകുമാരന്മാരെയും ഉൾപ്പെടെ അവരെല്ലാവരെയും ഞാൻ യഥാവിധി ആദരിച്ചു. അവർ എനിക്ക് പരാക്രമം, യശസ്, തേജസ്, ബലം എന്നിവ നൽകി ബഹുമാനിച്ചു.

Verse 54

प्रविश्य तां पुरी दिव्यां देवगन्धर्वपृूजिताम्‌

ദേവ-ഗന്ധർവന്മാർ പൂജിക്കുന്ന ആ ദിവ്യപുരിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഞാൻ കൃതാഞ്ജലിയായി സഹസ്രാക്ഷനായ ദേവരാജ ഇന്ദ്രനെ പ്രണാമം ചെയ്തു. ദാതാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശക്രൻ പ്രസന്നനായി എനിക്ക് തന്റെ സിംഹാസനത്തിന്റെ അർദ്ധാസനം നൽകി.

Verse 55

देवराजं सहस्राक्षमुपातिष्ठं कृताञ्जलि: । ददावर्धासनं प्रीत: शक्रो मे ददतां वर:

ഞാൻ കൃതാഞ്ജലിയായി സഹസ്രാക്ഷനായ ദേവരാജന്റെ സമീപം ചെന്നു നമസ്കരിച്ചു നിന്നു. ദാതാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശക്രൻ പ്രസന്നനായി എനിക്ക് അർദ്ധാസനം നൽകി.

Verse 56

बहुमानाच्च गात्राणि पस्पर्श मम वासव: | तत्राहं देवगन्धर्व: सहितो भूरिदक्षिण

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—മഹത്തായ ആദരത്തോടെ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) തന്റെ കൈകൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ അവയവങ്ങളെ സ്പർശിച്ചു. ആ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ, ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ (യജ്ഞങ്ങളിൽ പ്രചുര ദക്ഷിണ നൽകുന്നവനേ), ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കൂടെ ഞാൻ അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുവാൻ താമസിച്ചു; പ്രതിദിനം അസ്ത്രാഭ്യാസം ചെയ്തു. അപ്പോൾ ഗന്ധർവരാജൻ വിശ്വാവസുവിന്റെ പുത്രൻ ചിത്രസേനനുമായി എന്റെ സൗഹൃദം ഉണ്ടായി.

Verse 57

अस्त्रार्थमवसं स्वर्गे शिक्षाणो<स्त्राणि भारत । विश्वावसोश्र वै पुत्रश्चित्रसेनो5$भवत्‌ सखा

ഹേ ഭാരതാ! അസ്ത്രസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പാർത്ത് ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെ അഭ്യാസം ചെയ്തു. അവിടെ വിശ്വാവസുവിന്റെ പുത്രനായ ഗന്ധർവൻ ചിത്രസേനൻ എന്റെ സഖാവായി.

Verse 58

स च गान्धर्वमखिलं ग्राहयामास मां नृप । तत्राहमवसं राजन गृहीतास्त्र: सुपूजित:

ഹേ നൃപാ! അവൻ എനിക്ക് സമസ്ത ഗന്ധർവവിദ്യയും പഠിപ്പിച്ചു. ഹേ രാജൻ! അവിടെ ഞാൻ കുറേക്കാലം പാർത്തു—അസ്ത്രങ്ങൾ കൈവരിച്ചവനായി, മഹാ ബഹുമാനത്തോടെ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനായി.

Verse 59

सुखं शक्रस्य भवने सर्वकामसमन्वित: । शृण्वन्‌ वै गीतशब्दं च तूर्यशब्दं च पुष्कलम्‌ । पश्यंश्षाप्सरस: श्रेष्ठा नृत्यन्तीर्भरतर्षभ

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭരതവൃഷഭാ! ശക്രന്റെ ഭവനത്തിൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കെ, മനുഷ്യൻ സുഖമായി വസിക്കുന്നു—ഗീതത്തിന്റെ ശബ്ദവും വാദ്യങ്ങളുടെ സമൃദ്ധമായ നാദവും കേട്ടുകൊണ്ട്, ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതും കണ്ടുകൊണ്ട്.

Verse 60

नरेश्वर! उन्होंने मुझे सम्पूर्ण गान्धर्ववेद (संगीत-विद्या)-का अध्ययन कराया। राजन! वहाँ इन्द्रभवनमें अस्त्र-शस्त्रोंकी शिक्षा ग्रहण करते हुए मैं बड़े सम्मान और सुखसे रहने लगा। वहाँ सभी मनोवांछित पदार्थ मेरे लिये सुलभ थे। भरतश्रेष्ठ! मैं वहाँ कभी मनोहर गीत सुनता

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരേശ്വരാ! അവർ എനിക്ക് സമ്പൂർണ്ണ ഗന്ധർവവേദം, അഥവാ സംഗീതവിദ്യ, സമഗ്രമായി പഠിപ്പിച്ചു. ഹേ രാജൻ! ഇന്ദ്രഭവനത്തിൽ അസ്ത്രശസ്ത്രവിദ്യയുടെ പരിശീലനം സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഞാൻ അവിടെ മഹാ ബഹുമാനത്തോടും സുഖത്തോടും കൂടി പാർത്തു; എനിക്ക് ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമായിരുന്നു. ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ചിലപ്പോൾ മനോഹരമായ ഗാനങ്ങൾ കേട്ടു, ചിലപ്പോൾ ദിവ്യവാദ്യങ്ങളുടെ സമൃദ്ധമായ നാദത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു, ചിലപ്പോൾ ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരസ്സുകളുടെ നൃത്തവും കണ്ടു. എങ്കിലും, ഹേ ഭാരതാ! ആ സുഖങ്ങളെ അവഗണിക്കാതെ, സ്വീകരിച്ചിട്ടും, അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും നശ്വരമായ നിസ്സാരതയും തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഞാൻ പ്രധാനമായും അസ്ത്രാഭ്യാസത്തിലേയ്ക്ക് തന്നെ ഉറച്ചുനിന്നു.

Verse 61

ततोअतुष्यत्‌ सहस्राक्षस्तेन कामेन मे विभु: । एवं मे वसतो राजन्नेष कालोत्यगाद्‌ दिवि

ദിവ്യാസ്ത്രവിദ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള എന്റെ ആകാംക്ഷ കണ്ടു സഹസ്രനേത്രനായ മഹാവിഭു ഇന്ദ്രൻ എന്നിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി. രാജാവേ, ഇങ്ങനെ സ്വർഗത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ എന്റെ കാലം സുഖത്തോടെയും അനായാസത്തോടെയും കടന്നുപോയി.

Verse 62

कृतास्त्रमतिविश्वस्तमथ मां हरिवाहन: । संस्पृश्य मूर्थ्नि पाणिभ्यामिदं वचनमब्रवीत्‌

ക്രമേണ ഞാൻ അസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണനായി; എന്റെ പ്രാവീണ്യത്തിൽ എല്ലാവർക്കും ദൃഢവിശ്വാസം ഉണ്ടായി. അപ്പോൾ ഒരു ദിവസം ഹരിവാഹനായ ഭഗവാൻ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ഇരുകൈകളാലും എന്റെ ശിരസ്സിനെ സ്പർശിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—

Verse 63

न त्वमद्य युधा जेतुं शक्‍्य: सुरगणैरपि । कि पुनर्मनुषे लोके मानुषैरकृतात्मभि:

“അർജുനാ! ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ ദേവഗണങ്ങൾക്കുപോലും നിന്നെ ജയിക്കാനാവില്ല; പിന്നെ മർത്ത്യലോകത്തിലെ അസംയമികളായ മനുഷ്യരെപ്പറ്റി പറയേണ്ടതെന്ത്?”

Verse 64

अप्रमेयो5प्रधृष्यश्न युद्धेष्वप्रतिमस्तथा । अजेयस्त्व॑ हि संग्रामे सर्वैरपि सुरासुरै: । अथाब्रवीत्‌ पुनर्देव: सम्प्रहृष्टतनूरुह:

“യുദ്ധങ്ങളിൽ നീ അളവറ്റവൻ, അപ്രധർഷ്യൻ, ഉപമയില്ലാത്തവൻ. സമസ്ത ദേവാസുരന്മാരും ഒന്നിച്ചാലും സംഗ്രാമത്തിൽ നിന്നെ ജയിക്കാനാവില്ല.” ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ ദേവന്റെ ശരീരം രോമാഞ്ചിതമായി; പിന്നെ അദ്ദേഹം വീണ്ടും പറഞ്ഞു—

Verse 65

अस्त्रयुद्धे समो वीर न ते कश्चिद्‌ भविष्यति । अप्रमत्त: सदा दक्ष: सत्यवादी जितेन्द्रिय:

“വീരാ! അസ്ത്രയുദ്ധത്തിൽ നിനക്കു തുല്യനായ യോദ്ധാവ് ആരും ഉണ്ടാകില്ല. നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയുള്ളവൻ, പ്രവർത്തിയിൽ നിപുണൻ, വചനത്തിൽ സത്യവാൻ, ഇന്ദ്രിയജിതൻ.”

Verse 66

ब्र्मण्यश्षास्त्रविच्चासि शूरश्चासि कुरूद्वह । अस्त्राणि समवाप्तानि त्वया दश च पञ्त च

അർജുനൻ പറഞ്ഞു— ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! നീ ബ്രാഹ്മണഭക്തനും ശാസ്ത്രജ്ഞനും മഹാവീരനും ആകുന്നു. നീ പത്തും പിന്നെ അഞ്ചും—ആകെ പതിനഞ്ച് അസ്ത്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി അഭ്യസിച്ചിരിക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ നേരിടാൻ കഴിയുന്ന യോദ്ധാവ് ഇവിടെ ഇല്ല. നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയുള്ളവൻ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നിപുണൻ, ജിതേന്ദ്രിയൻ, സത്യവാദി, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ഭക്തിശ്രദ്ധയുള്ളവൻ; അസ്ത്രശസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും അപൂർവ പരാക്രമവും നിനക്കുണ്ട്. ഹേ പാർഥാ! അഞ്ചു വിധികളോടുകൂടി പതിനഞ്ച് അസ്ത്രങ്ങൾ നീ നേടിയിരിക്കുന്നു—പ്രയോഗം, ഉപസംഹാരം, ആവൃത്തി, പ്രായശ്ചിത്തം, പ്രതിഘാതം. ഇവയൊക്കെയും നീ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഗുരുദക്ഷിണ അർപ്പിക്കേണ്ട സമയം വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 67

पज्चभिर्विधिश्रि: पार्थ विद्यते न त्वया सम: । प्रयोगमुपसंहारमावृत्ति च धनंजय

അർജുനൻ പറഞ്ഞു— ഹേ പാർഥാ! ഈ ലോകത്ത് നിനക്കു തുല്യൻ ആരുമില്ല; കാരണം അഞ്ചു വിധികളോടുകൂടി അസ്ത്രങ്ങൾ നിനക്കുണ്ട്. ഹേ ധനഞ്ജയാ! അവയുടെ പ്രയോഗം, ഉപസംഹാരം, ആവൃത്തി എന്നിവ നീ യഥാവിധി അറിയുന്നു. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഗുരുദക്ഷിണ അർപ്പിക്കേണ്ട സമയം വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 68

प्रायक्षित्तं च वेत्थ त्वं प्रतिघातं च सर्वश: । ततो गुर्वर्थकालो<यं समुत्पन्न: परंतप

നീ പ്രായശ്ചിത്തത്തിന്റെ വിധിയും, എല്ലാ രീതിയിലും പ്രതിഘാതവും അറിയുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ പരന്തപാ! ഇപ്പോൾ ഗുരുദക്ഷിണ അർപ്പിക്കേണ്ട സമയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 69

प्रतिजानीष्व त॑ कर्तु ततो वेत्स्याम्यहं परम्‌ । ततो5हमन्रुवं राजन्‌ देवराजमिदं वच:

അർജുനൻ പറഞ്ഞു— “അത് നൽകാമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുക; പിന്നെ ഞാൻ എന്റെ മഹത്തായ ഉദ്ദേശം നിന്നോട് പറയും.” ഹേ രാജാവേ! ഇത് കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ! എന്റെ കഴിവിനുള്ളിൽ ഉള്ളതെല്ലാം—ചെയ്തതായിട്ടേ കരുതുക.” അപ്പോൾ ബലനും വൃത്രാസുരനും വധിച്ച ശക്തിമാൻ ഇന്ദ്രൻ പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നോടു പറഞ്ഞു.

Verse 70

विषहां यन्मया कर्तु कृतमेव निबोध तत्‌ | ततो मामब्रवीद्‌ राजन्‌ प्रहसन्‌ बलवृत्रहा

അർജുനൻ പറഞ്ഞു— “എന്നാൽ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നതെല്ലാം ഇതിനകം ചെയ്തതായി അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക.” തുടർന്ന്, ഹേ രാജാവേ! ബലനും വൃത്രനും വധിച്ച ഇന്ദ്രൻ പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നോടു പറഞ്ഞു— “ആദ്യം അത് നൽകാമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുക; പിന്നെ ഞാൻ ആ മഹത്തായ കാര്യം നിന്നോട് പറയും.”

Verse 71

नाविषदां तवाद्यास्ति त्रिषु लोकेषु किंचन । निवातकवचा नाम दानवा मम शत्रव:,“वीरवर! तीनों लोकोंमें ऐसा कोई कार्य नहीं है, जो तुम्हारे लिये असाध्य हो। निवातकवच नामक दानव मेरे शत्रु हैं

വീരശ്രേഷ്ഠാ! ത്രിലോകങ്ങളിലും നിനക്കസാധ്യമായ ഒന്നുമില്ല. ‘നിവാതകവച’ എന്ന ദാനവന്മാർ എന്റെ ശത്രുക്കളാണ്.

Verse 72

समुद्रकुक्षिमाश्रित्य दुर्गे प्रतिवसन्त्युत । तिस्र: कोट्य: समाख्यातास्तुल्यरूपबलप्रभा:

സമുദ്രത്തിന്റെ ഗർഭം ആശ്രയിച്ച് അവർ ദുർഗമമായ കോട്ടയിൽ വസിക്കുന്നു. അവരുടെ എണ്ണം മൂന്നു കോടി എന്നു പറയുന്നു; രൂപത്തിലും ബലത്തിലും പ്രഭയിലും അവർ എല്ലാവരും ഒരുപോലെയാണ്.

Verse 73

तांस्तत्र जहि कौन्तेय गुर्वर्थस्ते भविष्यति । ततो मातलिसंयुक्त मयूरसमरोमभि:

കൗന്തേയാ! അവരെ അവിടെയേ വധിക്ക; അതിനാൽ നിന്റെ ഗുരുദക്ഷിണയുടെ ഉദ്ദേശ്യം പൂർത്തിയാകും. പിന്നെ മാതലിയോടൊപ്പം, മയൂരസമാന രോമമുള്ള കുതിരകൾ ചേർത്ത രഥത്തിൽ (നീ മുന്നോട്ട് പോകും).

Verse 74

हयैरुपेतं प्रादान्मे रथं दिव्यं महाप्रभम्‌ । बबन्ध चैव मे मूर्घ्नि किरीटमिदमुत्तमम्‌

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ എനിക്ക് കുതിരകളാൽ യുക്തമായ, മഹാപ്രഭയുള്ള ദിവ്യരഥം നൽകി. കൂടാതെ എന്റെ ശിരസ്സിൽ ഈ ഉത്തമ കിരീടവും കെട്ടിവെച്ചു.

Verse 75

स्वरूपसदृशं चैव प्रादादड़विभूषणम्‌ | अभेद्यं कवचं चेदं स्पर्शरूपवदुत्तमम्‌

അവൻ തന്റെ സ്വരൂപത്തിനും സ്ഥാനത്തിനും യോജിച്ച ഒരു അങ്കവിഭൂഷണവും നൽകി. കൂടാതെ ഈ ഉത്തമ കവചവും നൽകി—ഇത് അഭേദ്യം; സ്പർശിക്കാവുന്ന സാകാര രൂപത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നതാണ്.

Verse 76

फिर उन्होंने मेरे स्वरूपके अनुरूप प्रत्येक अंगमें आभूषण पहना दिये। इसके बाद यह अभेद्य उत्तम कवच धारण कराया, जिसका स्पर्श तथा रूप मनोहर है ।।

അതിനുശേഷം അവർ എന്റെ ഗാണ്ഡീവധനുസ്സിൽ ആ അജരവും അഖണ്ഡവുമായ പ്രത്യഞ്ച ചേർത്തുകെട്ടി. പിന്നെ യുദ്ധോപകരണങ്ങളാൽ പൂർണ്ണമായി സജ്ജനായി ഞാൻ ആ ദീപ്തിമാനമായ രഥത്തിൽ കയറി സമരത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു—അതേ രഥത്തിൽ കയറിയാണ് പൂർവ്വകാലത്ത് ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ വിരോചനപുത്രൻ ബലിയെ ജയിച്ചത്. രഥത്തിന്റെ ഗർജ്ജനമുഴക്കത്തിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ജാഗ്രതരായി; എന്നെ ദേവരാജനെന്നു കരുതി അവർ സമീപത്തേക്ക് വന്നു, എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ ചോദിച്ചു—“അർജുനാ, നീ ഏതു കര്‍മ്മത്തിനാണ് ഒരുക്കം?”

Verse 77

येनाजयद्‌ देवपतिर्बलिं वैरोचनिं पुरा । ततो देवा: सर्व एव तेन घोषेण बोधिता:

വിരോചനപുത്രൻ ബലിയെ പൂർവ്വകാലത്ത് ദേവപതി ഇന്ദ്രൻ ജയിച്ച അതേ രഥം; അതിന്റെ ഘനഘോഷത്തിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ജാഗ്രതരായി. തുടർന്ന് എന്റെ ഗാണ്ഡീവധനുസ്സിൽ ആ അജരവും അഖണ്ഡവുമായ പ്രത്യഞ്ച ചേർത്തുകെട്ടി. ഇങ്ങനെ യുദ്ധോപകരണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായി ഞാൻ ആ ദീപ്തിമാന രഥത്തിൽ കയറി സമരത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു. രാജാവേ! രഥത്തിന്റെ ഗർജ്ജനത്തിൽ ഉണർന്ന ദേവന്മാർ എന്നെ ദേവരാജനെന്നു കരുതി സമീപത്തേക്ക് വന്നു; എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ ചോദിച്ചു—“അർജുനാ, നീ എന്തിന് ഒരുക്കം?”

Verse 78

मन्वाना देवराजं मां समाजम्मुर्विशाम्पते । दृष्टवा च मामपृच्छन्त कि करिष्यसि फाल्गुन

മനുഷ്യാധിപനേ! എന്നെ ദേവരാജനെന്നു കരുതി സമവേതരായ ദേവന്മാർ എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നു. എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ ചോദിച്ചു—“ഫാൽഗുണാ, നീ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു?”

Verse 79

५ क्र तानब्रुवं यथाभूतमिदं कर्तास्मि संयुगे । निवातकवचानां तु प्रस्थितं मां वधैषिणम्‌

അപ്പോൾ സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാർത്ഥമായി അവരോട് പറഞ്ഞിട്ട് ഞാൻ പറഞ്ഞു—“യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ഇതുതന്നെ ചെയ്യാൻ പോകുന്നു. ‘നിവാതകവച’ എന്ന ദാനവരെ വധിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെയാണ് ഞാൻ പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട്, പാപരഹിതരും മഹാഭാഗ്യവാന്മാരുമായ ദേവന്മാരേ, എന്റെ മംഗളവും വിജയസിദ്ധിയും ഉണ്ടാകുന്ന വിധം എനിക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുക.” പിന്നെ, രാജാവേ, അവർ പ്രസന്നരായി മധുരവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ വാക്കുകളാൽ എന്നെ സ്തുതിച്ചു; ദേവരാജ ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനെന്നപോലെ എന്നെ പ്രശംസിച്ചു.

Verse 80

निबोधत महाभागा: शिवं चाशास्त मेडनघा: । ततो वाग्भि: प्रशस्ताभिस्त्रिदशा: पृथिवीपते । तुष्ठबुर्मा प्रसन्नास्ते यथा देवं पुरंदरम्‌

“മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, പാപരഹിതരേ, എന്റെ വാക്ക് ഗ്രഹിച്ച് എനിക്ക് മംഗളം അനുഗ്രഹിക്കൂ.” തുടർന്ന്, ഭൂമിപതേ, ആ ത്രിദശന്മാർ പ്രസന്നരും തൃപ്തരുമായി ശ്രേഷ്ഠവചനങ്ങളാൽ എന്നെ സ്തുതിച്ചു—പുരന്ദരനെ (ഇന്ദ്രനെ) സ്തുതിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ.

Verse 81

इस रथके द्वारा इन्द्रने युद्धमें शम्बरासुरपर विजय पायी है। नमुचि, बल, वृत्र, प्रह्नाद और नरकासुरको परास्त किया है

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഈ രഥം കൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ദ്രൻ യുദ്ധത്തിൽ ശംബരാസുരനെ ജയിച്ചു. ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ നമുചി, ബല, വൃത്ര, പ്രഹ്ലാദൻ, നരകാസുരൻ എന്നിവരെയും പരാജയപ്പെടുത്തി.

Verse 82

बहूनि च सहस्राणि प्रयतान्यर्बुदान्यपि । रथेनानेन दैत्यानां जितवान्‌ मघवा युधि,“इनके सिवा अन्य बहुत-से दैत्योंको भी इस रथके द्वारा पराजित किया है, जिनकी संख्या सहस्रों, लाखों और अरबोंतक पुहँच गयी है

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഈ രഥം കൊണ്ടുതന്നെ മഘവൻ (ഇന്ദ്രൻ) യുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യരുടെ അനേകം സംഘങ്ങളെ ജയിച്ചു; അവരുടെ എണ്ണം ആയിരങ്ങൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, കോടികൾ വരെ എത്തിയിരുന്നു. ഇവരെക്കൂടാതെ മറ്റനേകം ദൈത്യരെയും അദ്ദേഹം ഇതേ രഥം കൊണ്ടു പരാജയപ്പെടുത്തി.

Verse 83

त्वमप्यनेन कौन्तेय निवातकवचान्‌ रणे | विजेता युधि विक्रम्य पुरेव मघवा वशी

കൗന്തേയാ! നീയും ഈ രഥം കൊണ്ടു യുദ്ധത്തിൽ വീര്യത്തോടെ മുന്നേറി നിവാതകവചന്മാരെ ജയിക്കും—പണ്ടുകാലത്ത് സർവ്വത്തെയും വശപ്പെടുത്തുന്ന മഘവൻ (ഇന്ദ്രൻ) അസുരന്മാരെ ജയിച്ചതുപോലെ.

Verse 84

अयं च शंखप्रवरो येन जेतासि दानवान्‌ | अनेन विजिता लोका: शक्रेणापि महात्मना

ഇതാ, ഈ ശ്രേഷ്ഠ ശംഖം—ഇത് മുഴക്കിയാൽ നീ ദാനവന്മാരെ ജയിക്കും. ഇതേ ശംഖം കൊണ്ടുതന്നെ മഹാത്മാവായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ലോകങ്ങളെ ജയിച്ചുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 85

प्रदीयमान देवैस्तं देवदत्तं जलोद्धवम्‌ । प्रत्यगृह्लं जयायैनं स्तूयमानस्तदामरै:

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ നൽകിയതും ജലത്തിൽ നിന്നുയർന്നതുമായ ആ ‘ദേവദത്ത’ ശംഖം ഞാൻ ജയത്തിനായി സ്വീകരിച്ചു. അപ്പോൾ അമരന്മാർ എന്നെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഞാൻ കവചം ധരിച്ചു, അമ്പുകളും വില്ലും എടുത്തു, യുദ്ധാഭിലാഷത്തോടെ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ദാനവന്മാരുടെ നഗരത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 86

स शड्ुखी कवची बाणी प्रगृूहीतशरासन: । दानवालयमत्युग्रं प्रयातो5स्मि युयुत्सया

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഷഡ്മുഖീ ആയുധം ധരിച്ചു, കവചം അണിഞ്ഞ്, അമ്പുകളാൽ സജ്ജനായി, വില്ല് കൈയിൽ പിടിച്ച്, യുദ്ധേച്ഛയോടെ ദാനവരുടെ അത്യന്തം ഭയാനകമായ കോട്ടയിലേക്കു ഞാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 167

इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत निवातकवचयुद्धपर्वमें गन्धमादननिवासकालिक युधिष्ठिर-अर्जुन-संवादविषयक एक सौ सरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിനകത്തെ നിവാതകവചയുദ്ധപർവ്വത്തിൽ, ഗന്ധമാദനവാസകാലത്തെ യുധിഷ്ഠിര–അർജുന സംവാദവിഷയകമായ നൂറ്റി അറുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 168

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि निवातकवचयुद्धपर्वण्यर्जुनवाक्ये अष्टषष्ट्यघधिकशततमो<ध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിൽ നിവാതകവചയുദ്ധപർവ്വത്തിൽ അർജുനവാക്യത്തിൽ നൂറ്റി അറുപത്തെട്ടാം അധ്യായം।

Verse 236

इहस्थ: पाण्डवश्रेष्ठ तप: कुर्वन्‌ सुदुष्करम्‌ । “मेरी आज्ञासे मातलि तुम्हें स्वर्गमें पहुँचा देगा। पाण्डवश्रेष्ठ! यहाँ रहकर जो तुम अत्यन्त दुष्कर तप कर रहे हो

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠാ! നീ ഇവിടെ പാർത്ത് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മാതലി നിന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്കു എത്തിക്കും. ഈ കഠിന തപസ്സിന്റെ കാരണമായി ദേവന്മാരിലും മഹാത്മ മുനിമാരിലും നിന്റെ കീർത്തി വളരെ വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 363

मातलिहयतत्त्वज्ञो यथावद्‌ भूरिदक्षिण: । मातलि अश्वसंचालनकी कलाके मर्मज्ञ थे। सारथिके कार्यमें अत्यन्त कुशल थे। उन्होंने मन तथा वायुके समान वेगशाली अश्वोंको यथोचित रीतिसे आगे बढ़ाया

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—മാതലി അശ്വസഞ്ചാലനത്തിന്റെ തത്ത്വം അറിഞ്ഞവനും അത്യന്തം ദക്ഷനുമായിരുന്നു. സാരഥ്യകർമ്മത്തിൽ പരമകുശലനായി, മനസ്സിനും കാറ്റിനും തുല്യവേഗമുള്ള കുതിരകളെ യഥോചിതമായി മുന്നോട്ടു പ്രേരിപ്പിച്ചു।

Verse 533

अस्त्रैश्नाप्पन्वजानन्त संग्रामे विजयेन च । वहाँकी भूमि सब प्रकारके रत्नोंसे विचित्र शोभा धारण करती है और (सब ओर बिखरे हुए) पुष्प उस भूमिके लिये आभूषणका काम देते हैं। स्वर्गलोकमें बहुत-से मनोहर पशु और पक्षी देखे जाते हैं

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ഭൂമി എല്ലാ തരത്തിലുള്ള രത്നങ്ങളാൽ വർണവൈവിധ്യത്തോടെ പ്രകാശിച്ചു; ചുറ്റും ചിതറിക്കിടന്ന പുഷ്പങ്ങൾ അതിന്റെ ആഭരണങ്ങളായി തോന്നി. ആ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ അനേകം മനോഹരമായ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും കണ്ടു; അവയുടെ കൂജനങ്ങൾ അത്യന്തം മധുരമായി അനുഭവപ്പെട്ടു. പല ദേവന്മാരും ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നതും കാണപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ഞാൻ വസുക്കളെയും രുദ്രന്മാരെയും സാധ്യന്മാരെയും മരുദ്ഗണങ്ങളെയും ആദിത്യന്മാരെയും ഇരട്ട അശ്വിനീകുമാരന്മാരെയും ദർശിച്ചു. എല്ലാവരുടെയും മുമ്പിൽ തലകുനിച്ച് യഥോചിത ബഹുമാനം അർപ്പിച്ചു. അവർ എനിക്ക്—നീ വീരനാകുക, യശസ്വിയാകുക, തേജസ്വിയാകുക, ബലവാനാകുക, അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാകുക, യുദ്ധത്തിൽ വിജയിയാകുക—എന്ന് ആശീർവദിച്ചു.

Verse 831

रथेनानेन मघवा जितवान्‌ शम्बरं युधि । नमुचिं बलवृत्रौ च प्रह्लादनरकावपि

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഈ തന്നെയുള്ള രഥം കൊണ്ടാണ് മഘവാൻ (ഇന്ദ്രൻ) യുദ്ധത്തിൽ ശംബരനെ ജയിച്ചത്; കൂടാതെ നമുചിയെയും, ബലവാനായ വൃത്രനെയും, പ്രഹ്ലാദനെയും നരകനെയും പോലും പരാജയപ്പെടുത്തി. അതിനാൽ ഈ രഥം പീഡകശക്തികളിന്മേൽ ധർമ്മസമ്മതമായ വിജയത്തിന്റെ ഉപാധിയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.