Adhyaya 168

Verse 1

/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १८ श्लोक हैं) हि >> [हुक माप आप८ सप्तषष्ट्यांधेकशततमो< ध्याय: अर्जुनके द्वारा अपनी तपस्या-यात्राके वृत्तान्तका वर्णन

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ജനമേജയാ! ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വന്നതുപോലെ തന്നെ പോയശേഷം, സഹോദരന്മാരോടും കൃഷ്ണയായ ദ്രൗപദിയോടും കൂടി ചേർന്ന് ബീഭത്സുവായ അർജുനൻ ധർമ്മപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരനെ വണങ്ങി ആദരിച്ചു.

Verse 2

अभिवादयमान त॑ मूर्ध्न्युपाप्राय पाण्डवम्‌ । हर्षगद्गदया वाचा प्रद्ृष्टो$र्जुनमब्रवीत्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— പാണ്ഡുനന്ദനായ അർജുനൻ ശിരസാ നമസ്കരിക്കുന്നതു കണ്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. അവനെ അടുത്തേക്ക് ചേർത്തു സ്നേഹത്തോടെ തലമണം നക്കി, ഹർഷംകൊണ്ട് ഗദ്ഗദമായ വാക്കുകളിൽ അർജുനനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 3

कथमर्जुन कालो<यं स्वर्गे व्यतिगतस्तव । कथं चास्त्राण्यवाप्तानि देवराजश्न तोषित:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “അർജുനാ! സ്വർഗത്തിൽ നിന്റെ ഈ കാലം എങ്ങനെ കഴിഞ്ഞു? ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ നീ എങ്ങനെ നേടി? ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെ ഏതു വിധത്തിൽ സന്തോഷിപ്പിച്ചു?”

Verse 4

सम्यग वा ते गृहीतानि कच्चिदस्त्राणि पाण्डव । कच्चित्‌ सुराधिप: प्रीतो रुद्रो वास्त्राण्यदात्‌ तव

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ പാണ്ഡവാ! നീ ലഭിച്ച അസ്ത്രങ്ങൾ ശരിയായി അഭ്യസിച്ച് കൈവശമാക്കിയോ? സുറാധിപൻ ഇന്ദ്രനോ അല്ലെങ്കിൽ രുദ്രനോ പ്രസന്നനായി നിനക്ക് ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ നൽകിയോ?”

Verse 5

यथा दृष्टश्न॒ ते शक्रो भगवान्‌ वा पिनाकधृक्‌ । यथैवास्त्राण्यवाप्तानि यथैवाराधितश्ष ते

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “ശത്രുദമനാ! നീ ശക്രനായ ഇന്ദ്രനെ എങ്ങനെ ദർശിച്ചുവോ, അല്ലെങ്കിൽ പിനാകധാരിയായ ഭഗവാൻ ശിവനെ എങ്ങനെ കണ്ടുവോ; ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ എങ്ങനെ നേടി; നിന്റെ ദേവാരാധന എങ്ങനെ വിജയിച്ചു— അതെല്ലാം യഥാവിധി പറയുക. കൂടാതെ ഇന്ദ്രൻ ‘അർജുനൻ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമായ കാര്യം ചെയ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞല്ലോ; നീ നിർവഹിച്ചു തീർത്ത ആ പ്രിയകർമ്മം ഏതാണ്?”

Verse 6

यथोक्तवांस्त्वां भगवान्‌ शतक्रतुररिंदम । कृतप्रियस्त्वयास्मीति तस्य ते कि प्रियं कृतम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “അരിന്ദമാ! ഭഗവാൻ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) നിന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ ‘നീ എനിക്ക് പ്രിയമായ കാര്യം ചെയ്തു’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ നീ നിർവഹിച്ച അവന്റെ പ്രിയകർമ്മം ഏതാണ്?”

Verse 7

एतदिच्छाम्यहं श्रीतुं विस्तरेण महाद्युते । यथा तुष्टो महादेवो देवराजस्तथानघ

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദ്യുതിയേ! ഇതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഹേ നിർമലനായ ശത്രുദമനകർത്താവേ! മഹാദേവനും അതുപോലെ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനും നിനക്കു മേൽ എങ്ങനെ പ്രസന്നരായി എന്നു പറയുക.

Verse 8

यच्चापि वज्पाणेस्तु प्रियं कृतमरिंदम । एतदाख्याहि मे सर्वमखिलेन धनंजय

കൂടാതെ, ഹേ അരിന്ദമ ധനഞ്ജയാ! വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി നീ ചെയ്ത പ്രിയകർമ്മം എന്തെന്നതും മുഴുവനായി എനിക്കു പറയുക; സമഗ്രവൃത്താന്തം ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 9

अजुन उवाच शृणु हन्त महाराज विधिना येन दृष्टवान्‌ | शतक्रतुमहं देव॑ं भगवन्तं च शड्करम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, കേൾക്കുക; ഞാൻ ശതക്രതുവായ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെയും ഭഗവാൻ ശങ്കരനെയും ദർശിച്ച വിധിയെ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 10

विद्यामधीत्य तां राजंस्त्वयोक्तामरिमर्दन । भवता च समादिष्टस्तपसे प्रस्थितो वनम्‌

ഹേ അരിമർദന രാജാവേ! അങ്ങ് ഉപദേശിച്ച ആ വിദ്യ പഠിച്ച്, അങ്ങയുടെ തന്നെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 11

भगुतुड़्मथो गत्वा काम्यकादास्थितस्तप: । एकरात्रोषित: कज्चिदपश्यं ब्राह्मणं पथि

കാമ്യക വനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു തപസ്സിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ഞാൻ ഭൃഗുതുങ്ഗ പർവതത്തിലേക്ക് ചെന്നു. അവിടെ ഒരു രാത്രി പാർത്തു പിന്നെ മുന്നോട്ട് പോയപ്പോൾ വഴിയിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഞാൻ കണ്ടു.

Verse 12

स मामपृच्छत्‌ कौन्तेय क्वासि गन्ता ब्रवीहि मे । तस्मा अवितथं सर्वमन्रुवं कुरुनन्दन,उन्होंने मुझसे कहा--“कुन्तीनन्दन! कहाँ जाते हो? मुझे ठीक-ठीक बताओ।” तब मैंने उनसे सब कुछ सच-सच बता दिया

അവൻ എന്നോടു ചോദിച്ചു—“കൗന്തേയാ, എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? എനിക്ക് വ്യക്തമായി പറയുക.” അപ്പോൾ, കുരുനന്ദനാ, ഞാൻ ഒന്നും വളച്ചൊടിക്കാതെ യഥാർത്ഥംപോലെ സത്യമായി എല്ലാം അവനോട് വെളിപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞു.

Verse 13

स तथ्यं मम तच्छुत्वा ब्राह्मणो राजसत्तम | अपूजयत मां राजन प्रीतिमांश्वाभवन्‍न्मयि,नृपश्रेष्ठ! ब्राह्मणदेवताने मेरी यथार्थ बातें सुनकर मेरी प्रशंसा की और मुझपर बड़े प्रसन्न हुए

നൃപശ്രേഷ്ഠാ! എന്റെ സത്യവാക്കുകൾ കേട്ട ആ ബ്രാഹ്മണദേവൻ എന്നെ ആദരിച്ചു; രാജാവേ, അവൻ എന്നോടു വലിയ പ്രീതിയാൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 14

ततो मामब्रवीत्‌ प्रीतस्तप आतिष्ठ भारत । तपस्वी नचिरेण त्वं द्रक्ष्स्से विबुधाधिपम्‌

അതിനുശേഷം അവൻ പ്രസന്നനായി എന്നോടു പറഞ്ഞു—“ഭാരതാ, തപസ്സിനെ ആശ്രയിക്ക; തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായാൽ നീ शीഘ്രം ദേവാധിപനായ ഇന്ദ്രനെ ദർശിക്കും.”

Verse 15

ततो<हं वचनात्‌ तस्य गिरिमारुह्मु शैशिरम्‌ । तपो5तप्यं महाराज मासं मूलूफलाशन:,महाराज! उनके इस आदेशको मानकर मैं हिमालय पर्वतपर आरूढ़ हो तपस्यामें संलग्न हो गया और एक मासतक केवल फल-फूल खाकर रहा

മഹാരാജാവേ! അവന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് ഞാൻ ശൈശിരമായ പർവ്വതത്തിലേക്ക് കയറി തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു; ഒരു മാസം മുഴുവൻ ഞാൻ മൂലവും ഫലവും മാത്രം ആഹരിച്ചു ജീവിച്ചു.

Verse 16

द्वितीयश्षापि मे मासो जल॑ भक्षयतो गत: । निराहारस्तृतीये5थ मासे पाण्डवनन्दन

ഇങ്ങനെ എന്റെ രണ്ടാം മാസവും വെള്ളം മാത്രം കഴിച്ച് കടന്നു. പാണ്ഡവനന്ദനാ, മൂന്നാം മാസത്തിൽ ഞാൻ പൂർണ്ണമായും നിരാഹാരനായി നിന്നു.

Verse 17

ऊर्ध्वबाहुश्नतुर्थ तु मासमस्मि स्थितस्तदा । नच मे हीयते प्राणस्तदद्भुतमिवाभवत्‌

നാലാം മാസത്തിൽ ഞാൻ കൈകൾ മേലോട്ടുയർത്തി നിന്നു; എന്നിട്ടും എന്റെ പ്രാണശക്തി കുറഞ്ഞില്ല—അത് അത്ഭുതംപോലെ തോന്നി.

Verse 18

पज्चमे त्वथ सम्प्राप्ते प्रथमे दिवसे गते । वराहसंस्थितं भूतं मत्समीपं समागमत्‌,पाँचवाँ महीना प्रारम्भ होनेपर जब एक दिन बीत गया तब दूसरे दिन एक शूकररूपधारी जीव मेरे निकट आया

അഞ്ചാം മാസം എത്തിയപ്പോൾ, ആദ്യ ദിവസം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷം, രണ്ടാം ദിവസം വരാഹരൂപം ധരിച്ച ഒരു ഭूतം എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നു.

Verse 19

निघ्नन्‌ प्रोथेन पृथिवीं विलिखंश्ररणैरपि । सम्मार्जञ्जठरेणोर्वी विवर्तश्न मुहुर्मुहु:

അത് തുമ്പുകൊണ്ട് ഭൂമിയെ അടിക്കുകയും കൊമ്പുകളാൽ പോലും ചുരണ്ടുകയും ചെയ്തു; കാലുകളാൽ മണ്ണ് കുഴിച്ചു. പിന്നെയും പിന്നെയും കിടന്ന് വയറ്റുകൊണ്ട് മണ്ണ് ഉരച്ച്, അവിടം തൂത്തതുപോലെ വൃത്തിയാക്കി.

Verse 20

अनु तस्यापरं भूतं महत्‌ कैरातसंस्थितम्‌ । भधनुर्बाणासिमत्‌ प्राप्तं सत्रीगणानुगतं तदा

അതിന്റെ പിന്നാലെ കിരാതന്റെ വേഷത്തിൽ ഒരു മഹാപുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവന്റെ കൈയിൽ ധനുസ്സും അമ്പുകളും ഖഡ്ഗവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അപ്പോൾ അവനോടൊപ്പം സ്ത്രീകളുടെ ഒരു സംഘവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 21

ततो<हं धनुरादाय तथाक्षय्ये महेषुधी । अताडयं शरेणाथ तद्‌ भूतं लोमहर्षणम्‌

അപ്പോൾ ഞാൻ ധനുസ്സെടുത്തു; എന്റെ രണ്ട് അക്ഷയ മഹാതൂണീരങ്ങളും ഒരുക്കി. പിന്നെ ആ രോമാഞ്ചം പകരുന്ന ഭूतത്തെ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു.

Verse 22

तब मैंने धनुष तथा अक्षय तरकस लेकर एक बाणके द्वारा उस रोमांचकारी सूकरपर आघात किया ।।

അപ്പോൾ ഞാൻ ധനുസ്സും അക്ഷയ തൂണിയും എടുത്ത് ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് ആ രോമാഞ്ചകരമായ വരാഹത്തെ പ്രഹരിച്ചു. അതേ നിമിഷം കിരാതനും തന്റെ ശക്തിയേറിയ ധനുസ്സ് പൂർണ്ണമായി വലിച്ച് അതിനുമേൽ കൂടുതൽ ദൃഢമായ അടിയേറ്റു—എന്റെ ഹൃദയം വിറച്ചുപോയതുപോലെ തോന്നി।

Verse 23

स तु मामब्रवीद्‌ राजन्‌ मम पूर्वपरिग्रह: । मृगयाधर्ममुत्स॒ज्य किमर्थ ताडितस्त्वया

അപ്പോൾ ആ കിരാതൻ എന്നോടു പറഞ്ഞു—“രാജാവേ! ഈ വരാഹം മുമ്പേ എന്റെ വേട്ടയായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതായിരുന്നു. വേട്ടധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എന്തിന് ഇതിനെ പ്രഹരിച്ചു?”

Verse 24

एष ते निशितैर्बाणैर्दर्प हन्मि स्थिरो भव । स धनुष्मान्‌ महाकायस्ततो मामभ्यभाषत

ഞാൻ പറഞ്ഞു—“സ്ഥിരമായി നിൽക്കുക; ഈ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ഞാൻ നിന്റെ ദർപ്പം തകർക്കും.” അപ്പോൾ ആ മഹാകായ ധനുർധരനായ കിരാതൻ എന്നോടു മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 25

ततो गिरिमिवात्यर्थमावृणोन्मां महाशरै: । तं॑ चाहं शरवर्षेण महता समवाकिरम्‌

പിന്നീട് അവൻ മഹാശരങ്ങളുടെ മഴകൊണ്ട് എന്നെ പൂർണ്ണമായി മൂടി—പർവ്വതത്തെ പ്രളയമഴ മൂടുന്നതുപോലെ. അതിന് മറുപടിയായി ഞാനും മഹത്തായ ശരവർഷം കൊണ്ട് അവനെ എല്ലാടവും പൊതിഞ്ഞു।

Verse 26

ततः शरैर्दीप्तमुखैर्यन्त्रितैरनुमन्त्रितै: । प्रत्यविध्यमहं तं॑ तु वजैरिव शिलोच्चयम्‌

അതിനുശേഷം ഞാൻ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്രങ്ങളുള്ള, പൂർണ്ണമായി വലിച്ച് വിട്ട, മന്ത്രബലത്തോടെ അഭിഷിക്തമായ അമ്പുകളാൽ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും തുളച്ചു—വജ്രങ്ങൾ പാറമലയെ പ്രഹരിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 27

तस्य तच्छतथा रूपमभवच्च सहस्रधा । तानि चास्य शरीराणि शरैरहमताडयम्‌,उस समय उसके सैकड़ों और सहस्रों रूप प्रकट हुए और मैंने उसके सभी शरीरोंपर बाणोंसे गहरी चोट पहुँचायी

അപ്പോൾ അവന്റെ രൂപം നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ഞാൻ എന്റെ അമ്പുകളാൽ അവന്റെ ആ എല്ലാ ശരീരങ്ങളെയും തുളച്ച് ആഴത്തിൽ പരിക്കേൽപ്പിച്ചു।

Verse 28

पुनस्तानि शरीराणि एकीभूतानि भारत । अदृश्यन्त महाराज तान्यहं व्यधमं पुन:,भारत! फिर उसके वे सारे शरीर एकरूप दिखायी दिये। महाराज! उस एकरूपमें भी मैंने उसे पुन: अच्छी तरह घायल किया

പിന്നെ, ഹേ ഭാരത, ആ ശരീരങ്ങൾ എല്ലാം വീണ്ടും ഒന്നായി ഏക രൂപമായി ദൃശ്യമായി. ഹേ മഹാരാജാ, ആ ഏകീഭൂത രൂപത്തിലും ഞാൻ അവനെ വീണ്ടും അമ്പുകളാൽ തുളച്ച് നന്നായി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു।

Verse 29

अर्णुर्ब॑हच्छिरा भूत्वा बृहच्चाणुशिरा: पुन: । एकीभूतस्तदा राजन्‌ सो<भ्यवर्तत मां युधि

ഹേ രാജൻ, ചിലപ്പോൾ അവൻ അതിസൂക്ഷ്മമായ ശരീരം ധരിച്ചു തല മാത്രം അതിവിശാലമായി തോന്നുമായിരുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും അവൻ മഹത്തായ ശരീരം സ്വീകരിച്ച് തല ചെറുതായി കാണുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ അവൻ ഏകീഭവിച്ച് ഒരേ രൂപമായി യുദ്ധത്തിൽ എന്നെ നേരിടാൻ മുന്നേറി വന്നു।

Verse 30

यदाभिभवितु बाणैर्न च शक्नोमि तं रणे । ततो महास्त्रमातिष्ठं वायव्यं भरतर्षभ

ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ടുപോലും യുദ്ധത്തിൽ അവനെ കീഴടക്കാൻ എനിക്കായില്ല; അപ്പോൾ ഞാൻ മഹാസ്ത്രമായ വായവ്യാസ്ത്രം ആശ്രയിച്ചു പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 31

न चैनमशकं हन्तुं हल 0 खा भवत्‌ | तस्मिन्‌ प्रतिहते चास्त्रे मे महानभूत्‌,किंतु उससे भी उसका वध न कर सका। यह एक अद्भुत-सी घटना हुई। वायव्यास्त्रके निष्फल हो जानेपर मुझे महान्‌ आश्चर्य हुआ

ഹേ ഭാരത, വായവ്യാസ്ത്രം കൊണ്ടുപോലും ഞാൻ അവനെ വധിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ആ അസ്ത്രവും പ്രതിഹതമായി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, എനിക്കു മഹത്തായ അത്ഭുതം തോന്നി।

Verse 32

भूय एव महाराज सविशेषमहं ततः । अस्त्रपूगेन महता रणे भूतमवाकिरम्‌,महाराज! तब मैंने पुनः विशेष प्रयत्न करके रणभूमिमें किरातरूपधारी उस अद्भुत पुरुषपर महान्‌ अस्त्रसमूहकी वर्षा की

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! പിന്നെ ഞാൻ പ്രത്യേക പരിശ്രമത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിരാതരൂപം ധരിച്ച ആ അത്ഭുതപുരുഷന്റെ മേൽ മഹത്തായ അസ്ത്രസമൂഹം മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 33

स्थूणाकर्णमथो जालं शरवर्षमथोल्बणम्‌ | शलभास्त्रमश्मवर्ष समास्थायाहमभ्ययाम्‌,स्थूणाकर्ण5, वारुणास्त्र-, भयंकर शरवर्षास्त्रर, शलभास्त्र5<४ तथा अभ्मवर्ष४ इन अस्त्रोंका सहारा ले मैं उस किरातपर टूट पड़ा

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—സ്ഥൂണാകർണം, ജാലം, ഭയങ്കരമായ ശരവർഷം, ശലഭാസ്ത്രം, അശ്മവർഷം—ഈ അസ്ത്രങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ ആ കിരാതന്റെ മേൽ നേരെ പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 34

जग्रास प्रसभं तानि सर्वाण्यस्त्राणि मे नृप । तेषु सर्वेषु जग्धेषु ब्रह्मास्त्र महदादिशम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—നൃപനേ! അവൻ എന്റെ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും ബലമായി വിഴുങ്ങി. അവയെല്ലാം വിഴുങ്ങപ്പെട്ടപ്പോൾ ഞാൻ മഹത്തായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 35

ततः प्रज्वलितैर्बाणै: सर्वतः सोपचीयते । उपचीयमानश्न मया महास्त्रेण व्यवर्धत

അപ്പോൾ ജ്വലിക്കുന്ന ബാണങ്ങളാൽ ആ അസ്ത്രം എല്ലാടവും പടരാൻ തുടങ്ങി; എന്റെ മഹാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം കൂടുതൽ വേഗത്തോടെ വളർന്നു പടർന്നു।

Verse 36

ततः: संतापिता लोका मत्प्रसूतेन तेजसा । क्षणेन हि दिश: खं च सर्वतो हि विदीपितम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം എന്നിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ആ തേജസ്സാൽ അവിടെയുള്ളവർ എല്ലാവരും ദഹിച്ചുപോയതുപോലെ വേദനിച്ചു. ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ദിക്കുകളും ആകാശവും എല്ലാടവും അഗ്നിജ്വാലകളാൽ ദീപ്തമായി.

Verse 37

तदप्यस्त्रं महातेजा: क्षणेनैव व्यशातयत्‌ । ब्रह्मास्त्रे तु हते राजन्‌ भयं मां महदाविशत्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ ആ ആയുധത്തെയും ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നിർവീര്യമാക്കി. എന്നാൽ, രാജാവേ, ബ്രഹ്മാസ്ത്രം നശിച്ചപ്പോൾ മഹാഭയം എന്നെ പിടികൂടി.

Verse 38

परंतु उस महान्‌ तेजस्वी वीरने क्षणभरमें ही मेरे उस ब्रह्मास्त्रको भी शान्त कर दिया। राजन! उस ब्रह्मास्त्रके नष्ट होनेपर मेरे मनमें महान्‌ भय समा गया ।।

അപ്പോൾ ഞാൻ വില്ലെടുത്ത്, മഹാബാണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ എന്റെ രണ്ട് അക്ഷയ തൂണീരങ്ങളുമായി, ആ അത്ഭുതസത്ത്വത്തിന്മേൽ പാഞ്ഞുചെന്ന് അതിവേഗം പ്രഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ അവൻ അവയെല്ലാം ആഹാരമെന്നപോലെ ഭക്ഷിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രം നിർവീര്യമായത് കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, എന്റെ മനസ്സിൽ മഹാഭയം ശക്തമായി ഉയർന്നു.

Verse 39

हतेष्वस्त्रेषु सर्वेषु भक्षितेष्वायुधेषु च । मम तस्य च भूतस्य बाहुयुद्धमवर्तत,जब मेरे सारे अस्त्र-शस्त्र नष्ट होकर उसके आहार बन गये, तब मेरा उस अलौकिक प्राणीके साथ मल्लयुद्ध प्रारम्भ हो गया

എന്റെ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും തീർന്നു, ആയുധങ്ങളും അവൻ ഭക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ആ അത്ഭുതസത്ത്വവും ഞാനും തമ്മിൽ കൈയാങ്കളി ആരംഭിച്ചു.

Verse 40

व्यायामं मुष्टिभि: कृत्वा तलैरपि समागतै: । अपाययंश्व तद्‌ भूत॑ निश्रचेष्टमगमं महीम्‌

ഞാൻ അവനോടു പിടിമുറുക്കി മുഷ്ടികളാലും തുറന്ന കൈപ്പത്തികളാലും പ്രഹരിച്ചു; എങ്കിലും അവനെ കീഴടക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തോറ്റു ഞാൻ നിശ്ചേഷ്ടനായി ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 41

ततः प्रहस्य तद्‌ भूतं तत्रैवान्तरधीयत । सह स्त्रीभिर्महाराज पश्यतो मे<द्भधुतोपमम्‌

അപ്പോൾ ആ അത്ഭുതസത്ത്വം ചിരിച്ചു; മഹാരാജാവേ, ഞാൻ നോക്കിനിൽക്കേ അതേ സ്ഥലത്ത് സ്ത്രീകളോടുകൂടി അന്തർധാനം ചെയ്തു—അദ്ഭുതസമമായി.

Verse 42

एवं कृत्वा स भगवांस्ततो<न्यद्‌ रूपमास्थित: । दिव्यमेव महाराज वसानो<द्धभुतमम्बरम्‌

ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ശേഷം ആ ഭഗവാൻ പിന്നെ മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിച്ചു. ഹേ മഹാരാജാ! കിരാതവേഷം ഉപേക്ഷിച്ച് ദേവാധിദേവൻ മഹേശ്വരൻ തന്റെ ദിവ്യസ്വരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി, അത്ഭുതകരവും ലോകാതീതവുമായ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു അവിടെ തന്നേ നിന്നു.

Verse 43

हित्वा किरातरूपं च भगवांस्त्रिदशे श्वर: । स्वरूपं दिव्यमास्थाय तस्थौ तत्र महेश्वर:

കിരാതരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ത്രിദശേശ്വരനായ ഭഗവാൻ മഹേശ്വരൻ തന്റെ ദിവ്യസ്വരൂപം സ്വീകരിച്ച് അവിടെ തന്നേ നിന്നു.

Verse 44

अदृश्यत तत: साक्षाद्‌ भगवान्‌ गोवृषध्वज: । उमासहायो व्यालधृग्‌ बहुरूप: पिनाकधृकू

അതിനുശേഷം വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ സാക്ഷാൽ പ്രത്യക്ഷനായി—ഉമാസഹിതൻ, ശരീരത്തിൽ സർപ്പങ്ങളെ ധരിച്ചവൻ, ബഹുരൂപൻ, പിനാകം കൈവശമുള്ളവൻ.

Verse 45

स मामभ्येत्य समरे तथैवाभिमुखं स्थितम्‌ । शूलपाणिरथोवाच तुष्टोउस्मीति परंतप

സമരത്തിനിടയിൽ ശൂലപാണി എന്റെ അടുക്കൽ വന്ന്, മുമ്പുപോലെ തന്നെ എന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു. പിന്നെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“ഹേ പരന്തപ! ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്.”

Verse 46

ततस्तदू धनुरादाय तूणौ चाक्षय्यसायकौ । प्रादान्ममैव भगवान्‌ धारयस्वेति चाब्रवीत्‌

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ആ ധനുസ്സും, അക്ഷയബാണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ രണ്ടു തൂണികളും എടുത്ത് എനിക്കുതന്നെ നൽകി—“ഇവ ധരിക്ക” എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെയും—“ഹേ പരന്തപ! ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്. പറയുക—നിന്റെ ഏത് കാര്യം ഞാൻ സാധിപ്പിക്കണം? വീരാ! അമരത്വം ഒഴികെ, മനസ്സിലുള്ള ഏത് ആഗ്രഹവും പറയുക; ഞാൻ അത് നിറവേറ്റാം” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 47

तुष्टोडस्मि तव कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते । यत्‌ ते मनोगतं वीर तद्‌ ब्रूहि वितराम्पहम्‌

ഹേ കൗന്തേയാ! ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്. പറയുക—നിനക്കായി ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? ഹേ വീരാ! നിന്റെ ഹൃദയത്തിലെ ആഗ്രഹം പറയുക; ഞാൻ അത് നല്കും.

Verse 48

ततः प्राञज्जलिरेवाहमस्त्रेषु गतमानस:

അപ്പോൾ ഞാൻ കൈകൂപ്പി നിന്നു; എന്റെ മനസ്സ് മുഴുവനും അസ്ത്രവിദ്യയിലേക്കായിരുന്നു. അന്തർമനസ്സിൽ ഭഗവാൻ ശങ്കരനെ നമസ്കരിച്ചു ഞാൻ പറഞ്ഞു—“പ്രഭു എന്നിൽ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഇതാണ് എന്റെ വരം: ദേവന്മാരുടെ പക്കൽ ഉള്ള ഏതു ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” ഇത് കേട്ട് ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു—“പാണ്ഡുനന്ദനാ! സമസ്ത ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെയും പ്രാപ്തിയുടെ വരം ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു.”

Verse 49

प्रणम्य मनसा शर्व ततो वचनमाददे । भगवान्‌ मे प्रसन्नश्वेदीप्सितो5यं वरो मम

മനസ്സിൽ ശർവനെ (ശിവനെ) നമസ്കരിച്ചു ഞാൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവാൻ എന്നിൽ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഇതാണ് എന്റെ അഭീഷ്ട വരം: ദേവന്മാരുടെ പക്കൽ നിക്ഷിപ്തമായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഞാൻ അറിയുകയും പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 50

अस्त्राणीच्छाम्यहं ज्ञातुं यानि देवेषु कानिचित्‌ । ददानीत्येव भगवानन्रवीत्‌ त्रयम्बकश्न माम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഉള്ള ഏതു ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുണ്ടോ, അവയെ ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ത്ര്യമ്ബകൻ (ശിവൻ) എന്നോടു പറഞ്ഞു—“ഞാൻ നൽകുന്നു.”

Verse 51

रौद्रमस्त्रं मदीयं त्वामुपस्थास्यति पाण्डव । प्रददौ च मम प्रीत: सो<स्त्रं पाशुपतं महत्‌

“ഹേ പാണ്ഡവാ! എന്റെ രൗദ്രാസ്ത്രം സ്വയം നിനക്കു ലഭിക്കും.” എന്നു പറഞ്ഞ്, എന്നിൽ പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ പാശുപതി തന്റെ മഹത്തായ പാശുപതാസ്ത്രം എനിക്കു നൽകി.

Verse 52

उवाच च महादेवो दत्त्वा मे5स्त्रं सनातनम्‌ | न प्रयोज्यं भवेदेतन्मानुषेषु कथठ्चन,अपना सनातन अस्त्र मुझे देकर महादेवजी फिर बोले--तुम्हें मनुष्योंपर किसी प्रकार इस अस्त्रका प्रयोग नहीं करना चाहिये

എനിക്ക് തന്റെ സനാതന അസ്ത്രം നൽകി മഹാദേവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“മനുഷ്യരോടു എത്രയും സാഹചര്യത്തിലും ഈ അസ്ത്രം പ്രയോഗിക്കരുത്.”

Verse 53

जगद्‌ विनिर्दहेदेवमल्पतेजसि पातितम्‌ | पीड्यमानेन बलवत्‌ प्रयोज्यं स्याद्‌ू धनंजय

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“അൽപതേജസ്സുള്ളവന്റെ മേൽ വീഴ്ത്തിയാൽ പോലും ഇത് ഇങ്ങനെ സർവ്വലോകവും ദഹിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ധനഞ്ജയാ, ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ശക്തനായവന്റെ വിരുദ്ധം മാത്രമേ മഹാബലത്തോടെ പ്രയോഗിക്കാവൂ.”

Verse 54

तदप्रतिहतं दिव्यं सर्वास्त्रप्रतिषिधनम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“അത് അപ്രതിഹതവും ദിവ്യവുമാണ്; എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളെയും തടഞ്ഞ് നിർവീര്യമാക്കാനുള്ള ശക്തിയുള്ളത്.”

Verse 55

उत्सादनममित्राणां परसेनानिकर्तनम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“അത് ശത്രുക്കളെ തകർക്കുന്നതും വിരോധിസേനകളെ ഛിന്നഭിന്നമാക്കുന്നതുമാണ്. അതിനെ നേടുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം. ദേവന്മാർക്കും ദാനവർക്കും രാക്ഷസർക്കും പോലും അതിന്റെ അപ്രതിഹത വേഗം സഹിക്കാനാവില്ല. പിന്നെ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ അവിടെയേ ഇരുന്നു; എന്റെ കണ്ണുമുന്നിൽ തന്നേ അദ്ദേഹം അന്തർധാനം ചെയ്തു.”

Verse 56

दुरासदं दुष्प्रसहं सुरदानवराक्षसै: । अनुज्ञातस्त्वहं तेन तत्रैव समुपाविशम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“അത് (ദിവ്യശക്തി/അസ്ത്രം) അത്യന്തം ദൂരാസദവും സഹിക്കാനാകാത്തതുമാണ്—ദേവന്മാർക്കും ദാനവർക്കും രാക്ഷസർക്കും പോലും. പിന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ഞാൻ അവിടെയേ ഇരുന്നു; എന്റെ കണ്ണുമുന്നിൽ മഹാദേവൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു.”

Verse 57

प्रेक्षतश्नैेव मे देवस्तत्रैवान्तरधीयत

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോഴേക്കും ആ ദിവ്യപുരുഷൻ അവിടെയേ തന്നെ പതുക്കെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. അവൻ ശത്രുസംഹാരകനും പ്രതിപക്ഷസേനാവിധ്വംസകനുമാണ്; അവനെ പ്രാപിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം. ദേവന്മാർക്കും ദാനവർക്കും രാക്ഷസർക്കും പോലും അവന്റെ വേഗം സഹിക്കുക അത്യന്തം പ്രയാസം. പിന്നെ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ അതേ സ്ഥലത്ത് ഇരുന്നു; അവൻ എന്റെ കണ്ണുമുന്നിൽ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 167

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि निवातकवचयुद्धपर्वणि गन्धमादनवासे युधिष्ठटिरार्जुनसंवादे सप्तषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവത്തിൽ—നിവാതകവചയുദ്ധപർവത്തിന്റെ അന്തർഗതമായി—ഗന്ധമാദനവാസപ്രസംഗത്തിൽ, യുധിഷ്ഠിര-അർജുനസംവാദത്തിൽ, നൂറ്റി അറുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തം.

Verse 473

अमरत्वमपाहाय ब्रूहि यत्‌ ते मनोगतम्‌ । तदनन्तर मेरे धनुष और अक्षय बाणोंसे भरे हुए दोनों तरकस लेकर भगवान्‌ शिवने मुझे ही दे दिये और कहा--'परंतप! ये अपने अस्त्र ग्रहण करो।' कुन्तीकुमार! मैं तुमसे संतुष्ट हूँ। बोलो

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“അമരത്വം ഒഴിച്ചിട്ട്, നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് പറയുക.” അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ ശിവൻ എന്റെ ധനുസ്സും, അക്ഷയബാണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ രണ്ടു തൂണീരുകളും എടുത്ത് എനിക്കുതന്നെ തിരികെ നൽകി പറഞ്ഞു—“പരന്തപാ! ഈ അസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിക്ക. കുന്തീപുത്രാ! ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്. പറയുക—നിന്റെ ഏത് കാര്യം ഞാൻ സാധിപ്പിക്കണം? വീരാ! നിന്റെ ഹൃദയത്തിലെ ആഗ്രഹം എന്തായാലും പറയുക; ഞാൻ അത് പൂർത്തിയാക്കും. അമരത്വം ഒഴിച്ചിട്ട്, മനസ്സിലുള്ളത് പറയുക.”

Verse 536

अस्त्राणां प्रतिघाते च सर्वथैव प्रयोजयेत्‌ । “अपनेसे अल्पशक्तिवाले विपक्षी पर यदि इसका प्रहार किया जाय तो यह सम्पूर्ण विश्वको दग्ध कर देगा। धनंजय! जब शत्रुके द्वारा अपनेको बहुत पीड़ा प्राप्त होने लगे

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“അസ്ത്രങ്ങളെ പ്രതിഘാതിക്കുവാൻ ഇതിനെ എല്ലാ വിധത്തിലും പ്രയോഗിക്കണം. കുറഞ്ഞ ശക്തിയുള്ള പ്രതിപക്ഷത്തിന്മേൽ ഇത് പ്രയോഗിച്ചാൽ സമസ്ത ലോകവും ദഹിക്കും. അതിനാൽ, ധനഞ്ജയാ! ശത്രുവാൽ അത്യന്തം പീഡിതനാകുമ്പോൾ ആത്മരക്ഷയ്ക്കായി മാത്രമേ ഇതുപയോഗിക്കേണ്ടത്. ശത്രുവിന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുവാൻ ഇതിന്റെ പ്രയോഗം പൂർണ്ണമായും യുക്തമാണ്.”

Verse 546

मूर्तिमन्मे स्थित पारश्वे प्रसन्ने गोवृषध्वजे । इस प्रकार भगवान्‌ वृषभध्वजके प्रसन्न होनेपर सम्पूर्ण अस्त्रोंका निवारण करनेवाला और कहीं भी कुण्ठित न होनेवाला दिव्य पाशुपतास्त्र मूर्तिमान्‌ हो मेरे पास आकर खड़ा हो गया

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഗോവൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായപ്പോൾ, എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളെയും നിവാരിക്കുന്നതും എവിടെയും കുന്തിതമാകാത്തതുമായ ദിവ്യ പാശുപതാസ്ത്രം മൂർത്തിമാനായി എന്റെ അരികിൽ വന്ന് നിന്നു.