Shloka 36
Arjuna meets the Lokapālas, is tested by Indra, and is led to Amarāvatī for astra-śikṣā
Indraloka-gamana
स्थावराणां च भूतानां जजड़मानां च तेजसा । तेजांसि समुपादत्ते निवृत्त: स विभावसु:,'शीतकी सृष्टि करनेकी इच्छासे ही सूर्यदेव दक्षिण दिशाका आश्रय लेते हैं, इसलिये समस्त प्राणियोंपर शीतकालका प्रभाव पड़ने लगता है। दक्षिणायनसे निवृत्त होनेपर वे भगवान् सूर्य स्थावर-जंगम सभी प्राणियोंका तेज अपने तेजसे हर लेते हैं, यही कारण है कि मनुष्योंको पसीना, थकावट, आलस्य और ग्लानिका अनुभव होता है तथा प्राणी सदा निद्राका ही बार-बार सेवन करते हैं। इस प्रकार इस अन्तरिक्ष मार्गको आवृत करके समस्त प्रजाकी पुष्टि करते हुए भगवान् सूर्य पुन: वर्षाकी सृष्टि करते हैं
sthāvarāṇāṃ ca bhūtānāṃ jaḍamānāṃ ca tejasā | tejāṃsi samupādatte nivṛttaḥ sa vibhāvasuḥ ||
അപ്പോൾ തിരിഞ്ഞുവരുന്ന വിഭാവസു—സൂര്യദേവൻ—സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളുടെയും, ശീതം മൂലം ജഡമായ ജീവികളുടെയും തേജസ്സിനെ പോലും തന്റെ തേജസ്സിലേക്കു സമാഹരിക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames seasonal change as a lawful cosmic process: the Sun regulates the vitality (tejas) of all beings by his movement, and the waxing/waning of vigor in creatures follows this larger order (ṛta).
Vaiśaṃpāyana describes the Sun’s turning/withdrawing in his course and how, at that time, the Sun ‘draws in’ the energies of living beings, leading to torpor and increased sleep, as part of the seasonal cycle that ultimately supports the world.