Shloka 20
इन्द्रस्य पाण्डवैः समागमः
Indra’s Meeting with the Pāṇḍavas
शेरते निहता देव गतसत्त्वा: परासव: । लब्धशेषा वयं मुक्ता मणिमांस्ते सखा हत:,“नरेश्वर! राक्षसों और यक्षोंमें जो प्रमुख वीर थे, वे आज उत्साहशून्य तथा निष्प्राण होकर रणभूमिमें सो रहे हैं। हमलोग उसके कृपा-प्रसादसे छूट गये हैं; परंतु आपके सखा राक्षस मणिमान् मार डाले गये हैं
śerate nihatā deva gata-sattvāḥ parāsavaḥ | labdha-śeṣā vayaṃ muktā maṇimāṃs te sakhā hataḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ നരേശ്വരാ! രാക്ഷസന്മാരിലും യക്ഷന്മാരിലും അഗ്രവീരന്മാരായവർ ഇന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ വധിക്കപ്പെട്ട്, ഉത്സാഹവും ജീവനും നഷ്ടപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു. അവന്റെ കൃപാ-പ്രസാദം കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ രക്ഷപ്പെട്ടു; എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ സഖാവായ രാക്ഷസൻ മണിമാൻ വധിക്കപ്പെട്ടു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark moral reality of war: even the mighty fall, and survival is often attributed to grace rather than personal power. It also highlights the ethical weight of companionship—victory or escape is shadowed by the loss of allies.
Vaiśampāyana reports to the king that the leading Rākṣasa and Yakṣa warriors have been slain and lie lifeless on the battlefield. Although the speakers have survived by another’s favor, the king’s companion, the Rākṣasa Maṇimān, has been killed.