Shloka 40
Kubera’s Fivefold Nīti and Protection of the Pāṇḍavas (वैश्रवणोपदेशः)
शरभोज्नादसंघुष्टं नानामृगनिषेवितम् | ते गन्धमादनवन तन्नन्दनवनोपमम्,शरभोंके सिंहनादसे वह पर्वत गूँजता रहता था। नाना प्रकारके मृग वहाँ निवास करते थे। गन्धमादन पर्वतका वह वन नन्दनवनके समान मन और हृदयको आनन्द देनेवाला था। वे वीर पाण्डुकुमार बड़े प्रसन्न होकर क्रमश: उस सुन्दर काननमें प्रविष्ट हुए, जो सबको शरण देनेवाला था
śarabhodnāda-saṃghuṣṭaṃ nānā-mṛga-niṣevitam | te gandhamādana-vanaṃ tan nandana-vanopamam ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ശരഭങ്ങളുടെ ഗർജനത്താൽ ആ വനഭൂമി മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; പലവിധ മൃഗങ്ങൾ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു. ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തിലെ ആ വനം നന്ദനവനംപോലെ മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും ആനന്ദം പകരുന്നതായിരുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a righteous journey through hardship (the Pāṇḍavas’ exile) is sustained by moments of beauty and refuge in nature. The forest is portrayed as a shelter for beings, suggesting an ethical ideal of the world as a shared sanctuary where life is protected and supported.
The narrator describes the Gandhamādana woodland: it echoes with the calls of śarabhas, is inhabited by many animals, and resembles Indra’s celestial Nandana grove in its delightfulness. The Pāṇḍavas, pleased and confident, proceed step by step into this welcoming forest.