Adhyaya 136

Verse 1

ह... “+(>) #:६-3 #2६.० - यहाँ अष्टावक्रजीने परोक्षरूपमें ही प्रश्नका उत्तर दिया है। भाव यह है कि दो तत्त्व

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ‘മധുവിലാ’ എന്ന ഈ നദി ഇപ്പോൾ ദൃശ്യമാകുന്നു; ഇതിന് ‘സമംഗാ’ എന്നും മറ്റൊരു പേരുണ്ട്. ഇതുതന്നെ ‘കർദമില’ എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രം; ഇവിടെവെച്ചാണ് രാജാ ഭരതന്റെ അഭിഷേകം നടന്നത്.

Verse 2

अलक्ष्म्या किल संयुक्तो वृत्रं हत्वा शचीपति: । आप्लुत: सर्वपापेभ्य: समज्ायां व्यमुच्यत

ശചീപതി ഇന്ദ്രൻ വൃത്രനെ വധിച്ചതിന് ശേഷം അലക്ഷ്മിയും പാപകലുഷവും ബാധിച്ചതായി പറയുന്നു; എന്നാൽ സമജാ നദിയിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്തതോടെ അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനായി.

Verse 3

एतदू्‌ विनशनं कुक्षौ मैनाकस्य नरर्षभ । अदितिर्य॑त्र पुत्रार्थ तदन्नमपचत्‌ पुरा

നരശ്രേഷ്ഠാ! മൈനാകപർവതത്തിന്റെ ഗർഭഭാഗത്ത് ‘വിനശന’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്; പുരാതനകാലത്ത് ദേവി അദിതി പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി സാധ്യദേവന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് അന്നം പാകം ചെയ്ത സ്ഥലം അതാണ്.

Verse 4

एनं॑ पर्वतराजानमारुह्म भरतर्षभा: । अयशस्यामसंशब्द्यामलक्ष्मीं व्यपनोत्स्यथ

ഭരതശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഈ പർവതരാജനെ आरोഹണം ചെയ്താൽ, അപയശം വിതറുന്ന, പേരുപോലും ഉച്ചരിക്കാനനർഹമായ, സമൃദ്ധിയറ്റ ആ അലക്ഷ്മിയെ നിങ്ങൾ शीഘ്രം അകറ്റും.

Verse 5

एते कनखला राजन्नृषीणां दयिता नगा: । एषा प्रकाशते गड़ा युधिष्ठिर महानदी,युधिष्ठिर! ये कनखलकी पर्वत-मालाएँ हैं जो ऋषियोंको बहुत प्रिय लगती हैं। ये महानदी गंगा सुशोभित हो रही हैं

രാജാവേ! ഇവ കനഖലയിലെ പർവതനിരകളാണ്; ഋഷിമാർക്ക് അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ടവ. യുധിഷ്ഠിരാ! ഇവിടെ മഹാനദിയായ ഗംഗ പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 6

सनत्कुमारो भगवानत्र सिद्धिमगात्‌ पुरा । आजमीढावगाहौनां सर्वपापै: प्रमोक्ष्यसे

ഇവിടെയായിരുന്നു പുരാതനകാലത്ത് ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചത്. അജമീഢവംശജനേ! ഈ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ നീ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.

Verse 7

अपां हदं च पुण्याख्यं भृगुतुड़ूं च पर्वतम्‌ । उष्णीगज़े च कौन्तेय सामात्य: समुपस्पृश

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൗന്തേയ! പുണ്യപ്രസിദ്ധമായ ഈ തടാകത്തിലും ഭൃഗുതുങ്ഗ പർവതത്തിലും ‘ഉഷ്ണീഗംഗാ’ എന്ന തീർത്ഥത്തിലും ചെന്നു, നിന്റെ മന്ത്രിമാരും അനുചരന്മാരും കൂടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ആചമനം ചെയ്ത് ശുദ്ധികർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്ക.

Verse 8

आश्रम: स्थूलशिरसो रमणीय: प्रकाशते । अत्र मानं च कौन्तेय क्रोधं चैव विवर्जय,यह स्थूलशिरा मुनिका रमणीय आश्रम शोभा पा रहा है। कुन्तीनन्दन! यहाँ अहंकार और क्रोधको त्याग दो

ഇവിടെ സ്ഥൂലശിരസ് മുനിയുടെ മനോഹരമായ ആശ്രമം ദീപ്തമായി തെളിയുന്നു. ഹേ കൗന്തേയ! ഈ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് അഭിമാനവും ക്രോധവും ഉപേക്ഷിക്ക.

Verse 9

एष रैभ्याश्रम: श्रीमान्‌ पाण्डवेय प्रकाशते । भारद्वाजो यत्र कविर्यवक्रीतो व्यनश्यत,पाण्डुनन्दन! यह रैभ्यका सुन्दर आश्रम प्रकाशित हो रहा है, जहाँ विद्वान्‌ भरद्वाजपुत्र यवक्रीत नष्ट हो गये थे

ഹേ പാണ്ഡവേയ! ഇതാ റൈഭ്യന്റെ ശ്രീമാനായ ആശ്രമം ദൃശ്യമാകുന്നു. ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഭാരദ്വാജപുത്രനായ പണ്ഡിതൻ യവക്രീതൻ നാശം പ്രാപിച്ചത്.

Verse 10

युधिछिर उवाच कथं युक्तो5भवदृषिर्भरद्वाज: प्रतापवान्‌ | किमर्थ च यवक्रीत: पुत्रोडनश्यत वै मुनेः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മൻ! പ്രതാപവാനായ ഋഷി ഭാരദ്വാജൻ എങ്ങനെ യോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി? പിന്നെ മുനിയുടെ പുത്രനായ യവക്രീതൻ ഏതു കാരണത്താൽ നാശം പ്രാപിച്ചു?

Verse 11

एतत्‌ सर्व यथावृत्तं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । कर्मभिददेवकल्पानां कीर्त्यमानैर्भृशं रमे

ഇതെല്ലാം സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെ, തത്ത്വത്തോടെ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദേവസദൃശമായ മുനിമാരുടെ കർമ്മങ്ങൾ കീർത്തിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് കേൾക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് അത്യന്തം ആനന്ദം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 12

लोमश उवाच भरद्वाजश्न रैभ्यश्व सखायौ सम्बभूवतु: । तावूषतुरिहात्यन्तं प्रीयमाणावनन्तरम्‌,लोमशजीने कहा--राजन्‌! भरद्वाज तथा रैभ्य दोनों एक-दूसरेके सखा थे और निरन्तर इसी आश्रममें बड़े प्रेमसे रहा करते थे

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ഭരദ്വാജനും റൈഭ്യനും പരസ്പരം അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളായി. തുടർന്ന് ഈ ആശ്രമത്തിൽ തന്നേ അവർ ദീർഘകാലം ഒരുമിച്ച് പാർത്തു—പരസ്പരം സ്നേഹിച്ചും സന്തോഷിച്ചും.

Verse 13

रैभ्यस्य तु सुतावास्तामर्वावसुपरावसू । आसीद्‌ू यवक्री: पुत्रस्तु भरद्वाजस्य भारत,रैभ्यके दो पुत्र थे--अर्वावसु और परावसु। भारत! भरद्वाजके पुत्रका नाम “यवक्री' अथवा “यवक्रीत' था

റൈഭ്യന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—അർവാവസുവും പരാവസുവും. ഹേ ഭാരതാ! ഭരദ്വാജന്റെ പുത്രന്റെ പേര് യവക്രീ (യവക്രീത എന്നും) ആയിരുന്നു.

Verse 14

रैभ्यो विद्वान्‌ सहापत्यस्तपस्वी चेतरो5भवत्‌ | तयाश्षाप्यतुला कीर्तिबल्यात्‌ प्रभृति भारत

ഹേ ഭാരതാ! പുത്രന്മാരോടുകൂടി റൈഭ്യൻ മഹാവിദ്വാനായിരുന്നു; മറ്റേ ഭരദ്വാജൻ തപസ്സിൽ നിരതനായ തപസ്വിയായിരുന്നു. യുധിഷ്ഠിരാ! ബാല്യകാലം മുതലേ ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കളുടെ അതുല്യകീർത്തി പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും പരന്നു.

Verse 15

यवक्री: पितरं दृष्टवा तपस्विनमसत्कृतम्‌ । दृष्टवा च सत्कृतं विप्रै रैभ्यं पुत्रै: सहानघ

പാപരഹിതനായ യുധിഷ്ഠിരാ! യവക്രീതൻ കണ്ടു—തന്റെ തപസ്വിയായ പിതാവിന് ആളുകൾ യഥോചിത ബഹുമാനം നൽകുന്നില്ല; എന്നാൽ പുത്രന്മാരോടുകൂടിയ റൈഭ്യനെ ബ്രാഹ്മണർ വലിയ ആദരവോടെ സത്കരിക്കുന്നു.

Verse 16

पर्यतप्यत तेजस्वी मन्युनाभिपरिप्लुत: । तपस्तेपे ततो घोरं वेदज्ञानाय पाण्डव

ഇതു കണ്ട തേജസ്വിയായ യവക്രീതൻ ഉള്ളിൽ കത്തിപ്പൊള്ളിച്ചു; ക്രോധം അവനെ മുഴുവനായി മൂടി. ഹേ പാണ്ഡവാ! വേദജ്ഞാനം നേടുവാൻ അവൻ തുടർന്ന് ഭീകരമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 17

स समिद्धे महत्यग्नौ शरीरमुपतापयन्‌ । जनयामास संतापमिन्द्रस्य सुमहातपा:

ആ മഹാതപസ്വി മഹാപ്രജ്വലിതമായ അഗ്നിയിൽ തന്റെ ശരീരം തപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രന്റെ മനസ്സിൽ അത്യന്തം കടുത്ത സന്താപം ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 18

उन महातपस्वीने अत्यन्त प्रज्ज्वलित अग्निमें अपने शरीरको तपाते हुए इन्द्रके मनमें संताप उत्पन्न कर दिया ।।

ആ മഹാതപസ്വി അത്യന്തം പ്രജ്വലിതമായ അഗ്നിയിൽ തന്റെ ശരീരം തപിപ്പിച്ച് ഇന്ദ്രന്റെ മനസ്സിൽ കടുത്ത സന്താപം ഉണർത്തി. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രൻ യവക്രീതന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു—“യുധിഷ്ഠിരാ, ഏതു കാരണത്താൽ നീ ഈ ഉത്തമ തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു?”

Verse 19

यवक्रीत उवाच द्विजानामनधीता वै वेदा: सुरगणार्चित । प्रतिभान्त्विति तप्येडहमिदं परमकं तप:

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—“ദേവഗണങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്ന ഇന്ദ്രാ, ദ്വിജന്മാർക്ക് ഔപചാരിക പഠനം കൂടാതെ തന്നെ വേദങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമാകണമെന്ന നിശ്ചയത്തോടെ ഞാൻ ഈ പരമ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു.”

Verse 20

स्वाध्यायार्थ समारम्भो ममायं पाकशासन | तपसा ज्ञातुमिच्छामि सर्वज्ञानानि कौशिक,पाकशासन! मेरा यह आयोजन स्वाध्यायके लिये ही है। कौशिक! मैं तपस्याद्वारा सब बातोंका ज्ञान प्राप्त करना चाहता हूँ

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—“പാകശാസനാ, എന്റെ ഈ ആരംഭം സ്വാധ്യായത്തിനായാണ്. കൗശികാ, തപസ്സിലൂടെ സർവ്വജ്ഞാനങ്ങളും അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 21

कालेन महता वेदा: शक्‍्या गुरुमुखाद्‌ विभो । प्राप्तुं तस्मादयं यत्न: परमो मे समास्थित:

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ, ഗുരുമുഖത്തിലൂടെ വേദങ്ങൾ ലഭ്യമാകുമെങ്കിലും അതിന് മഹത്തായ ദീർഘകാലം വേണം. അതുകൊണ്ടാണ് വേഗത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണ വേദജ്ഞാനം നേടാൻ ഞാൻ ഈ പരമ ശ്രമം ഏറ്റെടുത്തത്.”

Verse 22

इन्द्र उवाच अमार्ग एष विदप्रर्षे येन त्वं यातुमिच्छसि । कि विघातेन ते विप्र गच्छाधीहि गुरोर्मुखात्‌

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പണ്ഡിതനായ ഋഷേ! നീ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വഴി പഠനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മാർഗമല്ല. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! സ്വാധ്യായത്തിന്റെ ശരിയായ ക്രമം തകർത്താൽ നിനക്ക് എന്ത് ലാഭം? പോകുക—ഗുരുമുഖത്തിൽ നിന്നുതന്നെ പഠിക്കുക।

Verse 23

लोमश उवाच एवमुक्त्वा गत: शक्रो यवक्रीरपि भारत । भूय एवाकरोदू यत्नं तपस्यमितविक्रम:

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരത (യുധിഷ്ഠിര)! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോയി. പിന്നെ അളവറ്റ വീര്യമുള്ള യവക്രീതനും വീണ്ടും തപസ്സിനായി കഠിനശ്രമം ആരംഭിച്ചു।

Verse 24

घोरेण तपसा राजंस्तप्यमानो महत्‌ तपः । संतापयामास भृशं देवेन्द्रमिति नः श्रुतम्‌

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഭയങ്കരമായ തപസ്സിലൂടെ മഹത്തായ തപശ്ശക്തി സമ്പാദിച്ച് അവൻ ദേവേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെയും അത്യന്തം വിഷമിപ്പിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്।

Verse 25

त॑ तथा तप्यमानं तु तपस्तीव्रं महामुनिम्‌ । उपेत्य बलभिद्‌ देवो वारयामास वै पुन:

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാമുനി ഇങ്ങനെ അതിതീവ്രമായ തപസ്സിൽ ലീനനായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, ബലഭിദ് ദേവൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു വീണ്ടും തടയാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 26

अशक्योडर्थ: समारब्धो नैतद्‌ बुद्धिकृतं तव । प्रतिभास्यन्ति वै वेदास्तव चैव पितुश्न ते

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—മുനേ! നീ ആരംഭിച്ച ലക്ഷ്യം സാധ്യമല്ല; ഇത് നിന്റെ വിവേകപ്രേരിതമായ പദ്ധതി അല്ല. വേദങ്ങൾ തീർച്ചയായും പ്രത്യക്ഷമാകും—എന്നാൽ നിനക്കും നിന്റെ പിതാവിനും മാത്രം।

Verse 27

यवक्रीत उवाच न चैतदेवं क्रियते देवराज ममेप्सितम्‌ । महता नियमेनाहं तप्स्ये घोरतरं तप:

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവരാജാ! ഇങ്ങനെ എന്റെ അഭീഷ്ടം നീ അനുവദിക്കാതിരുന്നാൽ, ഞാൻ കൂടുതൽ മഹാനിയമം സ്വീകരിച്ച് അത്യന്തം ഘോരമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെടും।

Verse 28

समिद्धेडग्नावुपकृत्याड्रमड़ूं होष्यामि वा मघवंस्तन्निबोध । यद्येतदेवं न करोषि काम॑ ममेप्सितं देवराजेह सर्वम्‌

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഘവൻ ദേവരാജാ! ഇത് നന്നായി അറിഞ്ഞുകൊൾക; നീ ഇവിടെ തന്നെ എന്റെ സമസ്ത അഭീഷ്ടവും നിറവേറ്റിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് എന്റെ ശരീരത്തെ അവയവം അവയവമായി ഹോമം ചെയ്യും।

Verse 29

लोगश उवाच निश्चयं तमभिज्ञाय मुनेस्तस्य महात्मन: । प्रतिवारणहेत्वर्थ बुद्धया संचिन्त्य बुद्धिमान्‌

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! ആ മഹാത്മ മുനിയുടെ ദൃഢനിശ്ചയം അറിഞ്ഞ ബുദ്ധിമാനായ ഇന്ദ്രൻ, അവനെ തടയാനുള്ള കാരണമാർഗം വിചാരിച്ച് ബുദ്ധിപൂർവം ആലോചിച്ചു।

Verse 30

तत इन्द्रोडकरोद्‌ रूपं ब्राह्मणस्य तपस्विन: । अनेकशतवर्षस्य दुर्बलस्यथ सयक्ष्मण:

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ഒരു തപസ്വിയായ ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപം ധരിച്ചു—അനേകം നൂറു വർഷം പ്രായമായവനായി, ദുർബലനായി, യക്ഷ്മരോഗബാധിതനായി തോന്നുന്നവണ്ണം।

Verse 31

यवक्रीतस्य यत्‌ तीर्थमुचितं शौचकर्मणि । भागीर थ्यां तत्र सेतुं वालुकाभिश्चवकार स:,गंगाके जिस तीर्थमें यवक्रीत मुनि स्नान आदि किया करते थे, उसीमें वे ब्राह्मण देवता बालूद्वारा पुल बनाने लगे

യവക്രീത മുനി ശൗചകർമ്മങ്ങൾക്ക് യോജ്യമായ ഭാഗീരഥിയിലെ തീർത്ഥത്തിൽ, അവൻ മണൽ കൂട്ടി അവിടെ ഒരു ചെറിയ സേതു (പാലം) നിർമ്മിച്ചു।

Verse 32

यदास्य वदतो वाक्य न स चक्रे द्विजोत्तम: | वालुकाभिस्तत: शक्रो गड़ां समभिपूरयन्‌,द्विजश्रेष्ठ यवक्रीतने जब इन्द्रका कहना नहीं माना, तब वे बालूसे गंगाजीको भरने लगे

ആ ദ്വിജോത്തമൻ പറഞ്ഞ വാക്ക് അനുസരിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മണൽകൊണ്ട് കുടം നിറയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 33

वालुकामुष्टिमनिशं भागीरथ्यां व्यसर्जयत्‌ । सेतुमभ्यारभच्छक्रो यवक्रीतं निदर्शयन्‌

അവൻ ഇടവിടാതെ മണൽമുട്ടി മുട്ടിയായി ഭാഗീരഥിയിൽ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു; യവക്രീതനെ ഉദാഹരണമായി കാണിച്ചുകൊണ്ട് ശക്രൻ സേതു കെട്ടുന്ന പ്രവൃത്തി ആരംഭിച്ചു.

Verse 34

त॑ं ददर्श यवक्रीतो यत्नवन्तं निबन्धने । प्रहसंश्चाब्रवीद्‌ वाक्यमिदं स मुनिपुड्गभवः,मुनिवर यवक्रीतने देखा, ब्राह्मण देवता पुल बाँधनेके लिये बड़े यत्नशील हैं, तब उन्होंने हँसते हुए इस प्रकार कहा--

യവക്രീതൻ അവനെ സേതു കെട്ടുന്നതിൽ അത്യന്തം പരിശ്രമിക്കുന്നതായി കണ്ടു; അപ്പോൾ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 35

किमिदं वर्तते ब्रह्मन्‌ कि च ते ह चिकीर्षितम्‌ | अतीव हि महान्‌ यत्न: क्रियतेडयं निरर्थक:

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഇവിടെ എന്താണ് നടക്കുന്നത്, നീ എന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? ഇതൊരു അത്യന്തം വലിയ പരിശ്രമമാണ്; എങ്കിലും ഇത് നിർഥകമെന്നു തോന്നുന്നു.

Verse 36

“ब्रह्म! यह क्या है? आप क्या करना चाहते हैं? आप प्रयत्न तो महान्‌ कर रहे हैं, परंतु यह व्यर्थ है! ।।

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—താതാ! ഞാൻ ഗംഗയെ സേതുവാൽ ബന്ധിക്കും; അപ്പോൾ കടക്കാൻ സുഖകരമായ പാത ഉണ്ടാകും. സേതു ഇല്ലാത്തതിനാൽ ജനങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നീന്തി കഷ്ടപ്പെടുന്നു.

Verse 37

यवक्रीत उवाच नायं शक्‍्यस्त्वया बद्धुं महानोघस्तपोधन । अशक्याद विनिवर्तस्व शक्‍्यमर्थ समारभ

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ തപോധന! ഇവിടെ അഗാധമായ ജലപ്രവാഹം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് പാലം കെട്ടാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട് ഈ അസാധ്യപ്രവർത്തനം ഉപേക്ഷിച്ച് സാധ്യമായ കാര്യം ആരംഭിക്കുക.

Verse 38

इन्द्र रवाच यथैव भवता चेदं तपो वेदाथमुद्यतम्‌ । अशक्यं तद्वदस्माभिरयं भार: समाहित:

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! പഠനമില്ലാതെ വേദജ്ഞാനം നേടാൻ നിങ്ങൾ ഈ തപസ്സ് ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ സിദ്ധി അസാധ്യം. അതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഈ പാലം കെട്ടാനുള്ള ഭാരവും ഏറ്റെടുത്തത്.

Verse 39

यवक्रीत उवाच यथा तव निरथोंडयमारम्भस्त्रिदशेश्वर । तथा यदि ममापीदं मन्यसे पाकशासन

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ത്രിദശേശ്വരാ, ഹേ പാകശാസനാ! നിങ്ങളുടെ ഈ പാലം കെട്ടാനുള്ള സംരംഭം വ്യർത്ഥമായതുപോലെ, എന്റെ ഈ തപസ്സും നിങ്ങൾ വ്യർത്ഥമെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്ക് സാധ്യമായതു ചെയ്യുക—മറ്റുള്ളവരെ മറികടന്ന് കീർത്തിയും പ്രതിഷ്ഠയും നേടാൻ എനിക്ക് ഉത്തമ വരങ്ങൾ നൽകുക.

Verse 40

क्रियतां यद्‌ भवेच्छक्यं त्वया सुरगणेश्वर । वरांश्व मे प्रयच्छान्यान्‌ यैरन्यान्‌ भवितास्म्यति

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുരഗണേശ്വരാ! നിങ്ങൾക്ക് സാധ്യമായതു ചെയ്യുക. പിന്നെയും എനിക്ക് മറ്റു വരങ്ങളും നൽകുക—മറ്റുള്ളവരെ മറികടന്ന് പരമപ്രതിഷ്ഠ നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന ഉത്തമ വരങ്ങൾ.

Verse 41

लोगश उवाच तस्मै प्रादाद्‌ वरानिन्द्र उक्तवान्‌ यान्‌ महातपा: । प्रतिभास्यन्ति ते वेदा: पित्रा सह यथेप्सिता:

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ആ മഹാതപസ്വിക്ക് ആവശ്യപ്പെട്ട വരങ്ങൾ നൽകി ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു—“യവക്രീതാ! നിന്റെ പിതാവിനോടുകൂടി, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ വേദങ്ങൾ നിനക്കു പ്രത്യക്ഷമാകും. കൂടാതെ നീ വേറെയെന്തു ആഗ്രഹിച്ചാലും അതും സഫലമാകും. ഇനി ഈ തപസ്സ് ഉപേക്ഷിച്ച് നിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക.” ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്യം നേടിയ യവക്രീതൻ പിതാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു അതുപോലെ പറഞ്ഞു.

Verse 42

यच्चान्यत्‌ काडुक्षसे काम॑ यवक्रीर्गम्यतामिति । स लब्धकाम: पितरं समेत्याथेदमब्रवीत्‌

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ യവക്രീതന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് ഇന്ദ്രൻ വരം നൽകി ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു—“യവക്രീതാ! നീ നിന്റെ പിതാവിനോടൊപ്പം നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത്രയും വേദജ്ഞാനം പ്രാപിക്കും. കൂടാതെ നിനക്കുള്ള മറ്റു ആഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാം സഫലമാകും. ഇനി ഈ തപസ്സ് ഉപേക്ഷിച്ച് നിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക.” ഇങ്ങനെ ആഗ്രഹസിദ്ധി നേടിയ യവക്രീതൻ പിതാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 43

यवक्रीत उवाच प्रतिभास्यन्ति वै वेदा मम तातस्य चोभयो: । अति चान्यान्‌ भविष्यावो वरा लब्धास्तदा मया

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—അച്ഛാ! നിങ്ങള്ക്കും എനിക്കും—നമ്മൾ ഇരുവർക്കും—സമ്പൂർണ്ണ വേദജ്ഞാനം ലഭിക്കും. കൂടാതെ നമ്മൾ ഇരുവരും മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ ഉയർന്ന നിലയിൽ എത്തും—ഇത്തരമൊരു വരമാണ് ഞാൻ നേടിയിരിക്കുന്നത്.

Verse 44

भरद्वाज उवाच दर्पस्ते भविता तात वरॉल्लब्ध्वा यथेप्सितान्‌ । स दर्पपूर्ण: कृपण: क्षिप्रमेव विनड्क्ष्यसि

ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—മകനേ! ഇഷ്ടപ്പെട്ട വരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനാൽ നിനക്കുള്ളിൽ അഹങ്കാരം ഉദിക്കും. ആ അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞ് നീ കൃപണചിത്തനാകും; ഉടൻ തന്നെ നാശത്തിലേക്ക് വീഴും.

Verse 45

अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा देवैरुदाह्वता: । मुनिरासीत्‌ पुरा पुत्र बालधिनाम वीर्यवान्‌

ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെയും പണ്ഡിതർ ദേവന്മാർ ഒരിക്കൽ ഉച്ചരിച്ച ഒരു പുരാതന ഗാഥ ഉദാഹരിക്കുന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് ബാലധി എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ശക്തിമാൻ മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 46

स पुत्रशोकादुद्धिग्नस्तपस्तेपे सुदुष्करम्‌ । भवेन्मम सुतोअमर्त्य इति तं लब्धवांक्ष सः

പുത്രശോകത്തിൽ വിങ്ങി അവൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു. അവന്റെ ലക്ഷ്യം—“എനിക്ക് ദേവസമനായ ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടാകട്ടെ” എന്നതായിരുന്നു. ആ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവന് പുത്രലാഭം ഉണ്ടായി.

Verse 47

तस्य प्रसादो वै देवै: कृतो न त्वमरै: सम: । नामर्त्यों विद्यते मर्त्यों निमित्तायुर्भविष्यति

ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ അവനോട് പ്രസാദം കാണിച്ചു; എങ്കിലും അവന്റെ പുത്രനെ അമരന്മാരുടെ സമനാക്കുകയില്ല. കാരണം ഒരു മർത്ത്യനും ദേവനെപ്പോലെ അമരനാകാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ അവന്റെ ആയുസ്സ് ഒരു നിമിത്തം (കാരണം) ആശ്രയിച്ചിരിക്കും.

Verse 48

बालधिरुवाच यथेमे पर्वता: शश्वत्‌ तिष्ठन्ति सुरसत्तमा: । अक्षयास्तन्निमित्तं मे सुतस्यायुर्भविष्यति

ബാലധി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ഈ പർവതങ്ങൾ ശാശ്വതമായി അചലവും അക്ഷയവുമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ എന്റെ പുത്രനും അക്ഷയനായിരിക്കട്ടെ. ഈ പർവതങ്ങളേ അവന്റെ ആയുസ്സിന്റെ നിമിത്തമാകട്ടെ—ഇവ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അവനും ജീവിച്ചിരിക്കട്ടെ.

Verse 49

भरद्वाज उवाच तस्य पुत्रस्तदा जज्ञे मेधावी क्रोधनस्तदा । स तच्छुत्वाकरोद्‌ दर्पमृषींश्चैवावमन्यत

ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അവന് ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; ബുദ്ധിമാനായിരുന്നെങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ ക്രോധിയായിരുന്നു. ദേവന്മാർ ആയുസ്സിനെക്കുറിച്ച് നൽകിയ വരത്തിന്റെ വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ മേധാവി അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞു, ഋഷിമാരെ അവമാനിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 50

विकुर्वाणो मुनीनां च व्यचरत्‌ स महीमिमाम्‌ | आससाद महावीर धनुषाक्षं मनीषिणम्‌

മുനിമാരെ പീഡിപ്പിക്കാൻ അവൻ പല രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു ഈ ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഒരു ദിവസം മഹാവീരനും മनीഷിയുമായ ധനുഷാക്ഷനെ സമീപിച്ചു.

Verse 51

तस्यापचक्रे मेधावी तं शशाप स वीर्यवान्‌ । भव भस्मेति चोक्त: स न भस्म समपद्यत

മേധാവി അവനെ അവമാനിച്ചു. അപ്പോൾ വീര്യവാനായ ആ ഋഷി ശപിച്ചു—“ഭസ്മമാകുക!” എന്നാൽ ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞിട്ടും അവൻ ഭസ്മമായില്ല.

Verse 52

धनुषाक्षस्तु तं दृष्टयवा मेधाविनमनामयम्‌ । निमित्तमस्य महिषैभेंदयामास वीर्यवान्‌

ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—മെധാവിൻ രോഗരഹിതനും മരണത്തിന്റെ കൈവശമെത്താത്തവനുമാണെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, വീര്യവാനും ശക്തിശാലിയുമായ ധനുഷാക്ഷൻ അവന്റെ അന്തത്തിനുള്ള ഉപായം തേടി, അവന്റെ ദീർഘായുസ്സിന്റെ നിമിത്തമായിരുന്ന പർവതങ്ങളെ മഹിഷങ്ങളാൽ പിളർത്തിച്ചു.

Verse 53

स निमित्ते विनष्टे तु ममार सहसा शिशु: । त॑ मृतं पुत्रमादाय विललाप ततः पिता,निमित्तका नाश होते ही उस मुनिकुमारकी सहसा मृत्यु हो गयी। तदनन्तर पिता उस मरे हुए पुत्रको लेकर अत्यन्त विलाप करने लगे

നിമിത്തം നശിച്ചയുടൻ ആ ശിശു പെട്ടെന്നു മരിച്ചു. പിന്നെ പിതാവ് ആ മരിച്ച പുത്രനെ എടുത്തുകൊണ്ട് അത്യന്തം വിലപിച്ചു.

Verse 54

लालप्यमानं तं दृष्टवा मुनय:ः परमार्तवत्‌ । ऊचुर्वेदविद: सर्वे गाथां यां तां निबोध मे

അവനെ അത്യന്തം വ്യാകുലനായവനെപ്പോലെ വിലപിക്കുന്നതു കണ്ടു, വേദവിദഗ്ധരായ എല്ലാ മുനിമാരും ഒന്നിച്ചുകൂടി പറഞ്ഞു—“കേൾക്കുക; ഞങ്ങൾ പറയുന്ന ഗാഥയെ മനസ്സിലാക്കുക.”

Verse 55

न दिष्टमर्थमत्येतुमीशो मर्त्य: कथंचन । महिषैभेंदयामास धनुषाक्षो महीधरान्‌

ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—മരണധർമ്മിയായ മനുഷ്യന് ദൈവവിധിയെ യാതൊരു വിധത്തിലും ലംഘിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ധനുഷാക്ഷൻ ആ ബാലന്റെ ആയുസ്സിന്റെ നിമിത്തമായിരുന്ന പർവതങ്ങളെ മഹിഷങ്ങളാൽ പിളർത്തിച്ചു.

Verse 56

एवं लब्ध्वा वरान्‌ बाला दर्पपूर्णास्तपस्विन: । क्षिप्रमेव विनश्यन्ति यथा न स्थात्‌ तथा भवान्‌

ഇങ്ങനെ വരങ്ങൾ ലഭിച്ച ബാലതപസ്വികൾ ദർപ്പത്തിൽ നിറഞ്ഞു, വേഗത്തിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു. നിനക്ക് അങ്ങനെ സംഭവിക്കരുത്—അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നെ ജാഗ്രതപ്പെടുത്തുന്നത്.

Verse 57

एष रैभ्यो महावीर्य: पुत्रो चास्य तथाविधौ । त॑ यथा पुत्र नाभ्येषि तथा कुर्यास्त्वतन्द्रित:

ഈ റൈഭ്യൻ മഹാശക്തിയുള്ളവൻ; അവന്റെ പുത്രന്മാരും അതേവിധം ഭയങ്കരസ്വഭാവമുള്ളവർ. അതിനാൽ, മകനേ! റൈഭ്യ മുനിയുടെ സമീപത്തേക്ക് ഒരിക്കലും പോകരുത്; അലസത വിട്ട് സദാ ജാഗ്രതയോടെ, അവനിൽ നിന്ന് അകലെ നിൽക്കുന്നതിന് നിരന്തരം പരിശ്രമിക്ക.

Verse 58

स हि क्रुद्धः समर्थस्त्वां पुत्र पीडयितुं रुषा । रैभ्यश्वापि तपस्वी च कोपनश्च महानृषि:

അവൻ ക്രുദ്ധനായാൽ, മകനേ, രോഷത്തോടെ നിന്നെ പീഡിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ. റൈഭ്യ മഹർഷി മഹാതപസ്വിയും ക്ഷിപ്രകോപിയും ആകുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ ജാഗ്രതപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 59

यवक्रीत उवाच एवं करिष्ये मा ताप॑ं तात कार्षी: कथंचन । यथा हि मे भवान्‌ मान्यस्तथा रैभ्य: पिता मम

യവക്രീതൻ പറഞ്ഞു—അച്ഛാ, ഞാൻ അങ്ങനെ തന്നെയാകും ചെയ്യുക; നിങ്ങൾ ഒരു വിധത്തിലും മനസ്സിൽ ദുഃഖിക്കരുത്. നിങ്ങൾ എനിക്ക് ആദരണീയനായതുപോലെ, റൈഭ്യ മുനിയും എനിക്ക് പിതൃതുല്യനാണ്.

Verse 60

लोगश उवाच उक्त्वा स पितरं श्लक्ष्णं यवक्रीरकुतो भय: । विप्रकुर्वनूषीनन्यानतुष्यत्‌ परया मुदा

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! പിതാവിനോട് ഇങ്ങനെ മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ശേഷം യവക്രീതൻ ഭയമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങി. മറ്റു ഋഷിമാരെ ഉപദ്രവിക്കുന്നതിലായിരുന്നു അവന് കൂടുതൽ ആനന്ദം; അങ്ങനെ ചെയ്തുകൊണ്ട് അവൻ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി ഇരുന്നതു.

Verse 134

इस प्रकार श्रीमह़्ा भारत वनपव्वके अन्तर्गत तीर्थयात्रापरवमें लोमशती र्थयात्राके प्रसंगें अष्टावक्रीयोपाख्यानविषयक एक सौ चौंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വാന്തർഗതമായ തീർത്ഥയാത്രാപർവ്വത്തിൽ, ലോമശന്റെ തീർത്ഥയാത്രാ-പ്രസംഗത്തിൽ, അഷ്ടാവക്രോപാഖ്യാനത്തിലെ നൂറ്റിമുപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 135

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि लोमशतीर्थयात्रायां यवक्रीतोपाख्याने पज्चत्रिंशदधिकशततमो<ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവത്തിലെ തീർത്ഥയാത്രാപർവത്തിൽ, ലോമശന്റെ തീർത്ഥയാത്രാ പ്രസംഗത്തിൽ, യവക്രീതോപാഖ്യാനത്തിലെ നൂറ്റിമുപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।