Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Pātāla-varṇana (Nārada’s Description of the Netherworld) / पातालवर्णनम्

एषोअस्य पुत्रो5भिमत: पुष्कर: पुष्करेक्षण: । रूपवान्‌ दर्शनीयश्व सोमपुत्रया वृत: पति:,वरुणदेवके इन प्रिय पुत्रका नाम पुष्कर है। इनके नेत्र विकसित कमलके समान सुशोभित हैं। ये रूपवान्‌ तथा दर्शनीय हैं। इसीलिये सोमकी पुत्रीने इनका पतिरूपसे वरण किया है

eṣo ’sya putro ’bhimataḥ puṣkaraḥ puṣkarekṣaṇaḥ | rūpavān darśanīyaś ca somaputrayā vṛtaḥ patiḥ ||

ഇവനാണ് അവന്റെ പ്രിയപുത്രൻ പുഷ്കരൻ—വികസിത പദ്മസമാന നേത്രങ്ങളുള്ളവൻ. രൂപവാനും ദർശനീയനും ആയതിനാൽ സോമന്റെ പുത്രി അവനെ ഭർത്താവായി വരണ ചെയ്തു.

एषःthis (man)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्यof him
अस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
अभिमतःbeloved, desired, approved
अभिमतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभिमत
FormMasculine, Nominative, Singular
पुष्करःPuṣkara (name)
पुष्करः:
Karta
TypeNoun
Rootपुष्कर
FormMasculine, Nominative, Singular
पुष्करेक्षणःlotus-eyed
पुष्करेक्षणः:
Karta
TypeAdjective
Rootपुष्करेक्षण
FormMasculine, Nominative, Singular
रूपवान्handsome
रूपवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootरूपवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
दर्शनीयःworthy to be seen, beautiful
दर्शनीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootदर्शनीय
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सोमपुत्रयाby the daughter of Soma
सोमपुत्रया:
Karana
TypeNoun
Rootसोमपुत्री
FormFeminine, Instrumental, Singular
वृतःchosen, selected
वृतः:
Karma
TypeVerb
Rootवृत
FormPast participle (kta), Passive sense, Masculine, Nominative, Singular
पतिःhusband
पतिः:
Karta
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Nominative, Singular

कण्व उवाच

K
Kaṇva
P
Puṣkara
S
Soma
S
Soma’s daughter

Educational Q&A

The verse underscores socially sanctioned choice in marriage: a worthy person—described as beloved, lotus-eyed, handsome, and admirable—is selected as husband, suggesting that suitability and recognized merit support dharmic union.

Kaṇva introduces Puṣkara as someone’s cherished son and describes his qualities, adding that Soma’s daughter has chosen him as her husband—an announcement that situates Puṣkara’s status and alliance within the story.