Shloka 10

कण्वोपदेशः—नश्वरबलविवेकः तथा मातलिगुणकेश्याः आख्यानारम्भः

Kaṇva’s Counsel on Impermanent Power; Opening of the Mātali–Guṇakeśī Narrative

Devanagari script

“उस समय सर्वथा निर्भय, उदार एवं विद्वान ब्राह्मणोंने बारंबार आत्मप्रशंसा करनेवाले उन नरेशको मना किया ।।

Transliteration

niṣidhyamāno 'py asakṛt pṛcchaty eva sa vai dvijān | atimānaḥ śriyā mattaṃ tam ūcur brāhmaṇās tadā ||

Translation

വീണ്ടും വീണ്ടും തടഞ്ഞിട്ടും ആ രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പുനഃപുനഃ ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ടേയിരുന്നു. അത്യധികമായ അഹങ്കാരത്തിൽ വീർപ്പുമുട്ടി, സമൃദ്ധിയുടെ മദത്തിൽ മത്തനായി അവൻ പിന്മാറിയില്ല. അതേ ചോദ്യം ആവർത്തിക്കുന്നതു കണ്ട വേദതത്ത്വദർശികളായ മഹാത്മ തപസ്വി ബ്രാഹ്മണർ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച് അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—

Word by Word

• निषिध्यमानः: being forbidden / being restrained
• निषिध्यमानः: Karta
• Type: Verb
• Root: निषिध् (धातु) → निषिध्यमान (कृदन्त)
• Form: कर्मणि (passive), वर्तमान (present), शानच् (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: even / although
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• असकृत्: repeatedly
• Type: Indeclinable
• Root: असकृत्

• पृच्छति: asks
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लट्, present, प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• एव: indeed / just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वै: indeed (emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै

• द्विजान्: the brahmins (twice-born)
• द्विजान्: Karma
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• अतिमानम्: excessive pride
• Type: Noun
• Root: अतिमान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रिया: by prosperity / by wealth
• श्रिया: Karana
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• मत्तम्: intoxicated / arrogant
• Type: Adjective
• Root: मत्त (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ऊचुः: said
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, perfect, प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

• ब्राह्मणाः: the brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तदा: then
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• dvijāḥ (Brahmins)
• a king (unnamed in this verse)