Shloka 85
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
न दु:खं राज्यहरणं न च द्यूते पराजय: । प्रत्राजनं तु पुत्राणां न मे तद् दुःखकारणम्,'राज्य छिन गया, यह कोई दुःखका कारण नहीं है। जूएमें हार जाना भी दुःखका कारण नहीं है। मेरे पुत्रोंको वनमें भेज दिया गया, इससे भी मुझे दुःख नहीं हुआ है; परंतु मेरी श्रेष्ठ सुन्दरी वधूको एक वस्त्र धारण किये जो सभामें जाना पड़ा और दुष्टोंकी कठोर बातें सुननी पड़ीं, इससे बढ़कर महान् दुःखकी बात और क्या हो सकती है?
na duḥkhaṁ rājyaharaṇaṁ na ca dyūte parājayaḥ | pratrājanaṁ tu putrāṇāṁ na me tad duḥkhakāraṇam ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതും എനിക്ക് ദുഃഖകാരണമല്ല; പാശകളിയിൽ തോറ്റതും അല്ല. എന്റെ പുത്രന്മാരെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയച്ചതും എന്റെ ശോകകാരണമല്ല. എന്നാൽ എന്റെ മഹതിയും സുന്ദരിയുമായ മരുമകളെ ഒരൊറ്റ വസ്ത്രം ധരിച്ച് രാജസഭയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുകയും ദുഷ്ടരുടെ കഠിനവാക്കുകൾ സഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതല്ലോ—അതിലധികം ദുഃഖം മറ്റെന്തുണ്ട്?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse ranks moral injury above material loss: losing power, wealth, or even suffering exile is bearable, but the public dishonoring of a virtuous woman in the assembly is portrayed as the deepest grief and a grave breach of dharma.
In the Udyoga Parva’s recollection of the causes leading to war, the speaker contrasts earlier calamities (loss of kingdom, defeat at dice, exile of the sons) with the most painful event: the daughter-in-law’s humiliation in the sabhā, which becomes a decisive ethical outrage driving the conflict.