Shloka 64
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
अदात् तु कुन्तिभोजाय सखा सख्ये महात्मने । “मैं अभी बालिका थी, हाथमें गेंद लेकर खेलती फिरती थी; उसी अवस्थामें तुम्हारे पितामहने मित्रधर्मका पालन करते हुए अपने सखा महात्मा कुन्तिभोजके हाथमें मुझे दे दिया ।। ६३ है ।। साहं पित्रा च निकृता श्वशुरैश्व परंतप । अत्यन्तदुःखिता कृष्ण कि जीवितफलं मम,'परंतप श्रीकृष्ण! इस प्रकार मेरे पिता तथा श्वशुरोंने भी मेरे साथ वंचनापूर्ण बर्ताव किया है। इससे मैं अत्यन्त दुःखी हूँ। मेरे जीवित रहनेसे क्या लाभ?
adāt tu kuntibhojāya sakhā sakhye mahātmane | sāhaṁ pitrā ca nikṛtā śvaśuraiś ca parantapa | atyantaduḥkhitā kṛṣṇa kiṁ jīvitaphalaṁ mama ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—സൗഹൃദധർമ്മം പാലിച്ച് എന്റെ പിതാവ് എന്നെ തന്റെ മഹാത്മ സുഹൃത്ത് കുന്തിഭോജന് നൽകി; അപ്പോൾ ഞാൻ ബാലികയായിരുന്നു, കൈയിൽ കളിപ്പാട്ട ആന പിടിച്ച് കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഹേ പരന്തപ, ഇങ്ങനെ പിതാവിനാലും ശ്വശുരഗൃഹത്താലും ഞാൻ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു. ഹേ കൃഷ്ണാ, ഞാൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതയാണ്—എന്റെ ജീവിച്ചിരിപ്പിന് എന്ത് ഫലം?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical tension between social duties—especially obligations of friendship and political alliance—and the personal cost borne by those treated as transferable dependents. It invites reflection on dharma: whether fulfilling a public duty (sakhya-dharma) can still be morally compromised when it results in deception or suffering for the vulnerable.
Within Vaiśampāyana’s narration, Kuntī’s words are reported: she recalls being given away to Kuntibhoja as part of her father’s friendship obligations, and she laments that both her natal family and her in-laws have dealt with her unfairly. In grief she turns to Kṛṣṇa, questioning the value of her continued life.