Shloka 66
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
Devanagari script
उस समय देवराज तथा दैत्यराजके भी सखा जमदग्निनन्दन परशुरामने मधुसूदन श्रीकृष्णके पास जाकर उन्हें हृदयसे लगाया और इस प्रकार कहा-- ॥। देवर्षय: पुण्यकृतो ब्राह्मणाश्व बहुश्रुता: । राजर्षयश्न दाशाह मानयन्तस्तपस्विन: । देवासुरस्य द्रष्टार: पुराणस्य महामते
Translation
“ഹേ ദാശാർഹ! പുണ്യകർമ്മികളായ ദേവർഷിമാർ, ബഹുശ്രുതരായ ബ്രാഹ്മണർ, തപസ്വികളായ രാജർഷിമാർ—ഇവരെല്ലാം നിന്നെ ആദരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാമതേ! ഇവർ ദേവാസുരലോകങ്ങളുടെ സാക്ഷികളും, പുരാതന പുരാണപരമ്പരയുടെ ദ്രഷ്ടാക്കളുമാണ്.”
Word by Word
देवर्षयःdivine seers
देवर्षयः:
Karta
TypeNoun
Rootदेवर्षि
FormMasculine, Nominative, Plural
पुण्यकृतःdoers of merit
पुण्यकृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्यकृत्
FormMasculine, Nominative, Plural
ब्राह्मणाःbrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
बहुश्रुताःvery learned (much-heard)
बहुश्रुताः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहुश्रुत
FormMasculine, Nominative, Plural
राजर्षयःroyal sages
राजर्षयः:
Karta
TypeNoun
Rootराजर्षि
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
दाशाःfisherfolk / boatmen (Dāśas)
दाशाः:
Karta
TypeNoun
Rootदाश
FormMasculine, Nominative, Plural
मानयन्तःhonouring / paying respect
मानयन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootमानयत् (मानय्)
FormPresent (participle), Plural, Parasmaipada (active), Masculine, Nominative
तपस्विनःascetics
तपस्विनः:
Karta
TypeNoun
Rootतपस्विन्
FormMasculine, Nominative, Plural
देवof the god(s)
देव:
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Singular
असुरस्यof the asura(s)
असुरस्य:
TypeNoun
Rootअसुर
FormMasculine, Genitive, Singular
द्रष्टारःseers / observers
द्रष्टारः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रष्टृ
FormMasculine, Nominative, Plural
पुराणस्यof the ancient (account) / of the Purāṇa
पुराणस्य:
TypeNoun
Rootपुराण
FormNeuter, Genitive, Singular
महामतेO great-minded one
महामते:
TypeNoun
Rootमहामति
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes