Shloka 13
सहदेव–सात्यकि संवादः
Sahadeva and Satyaki on resolve after failed conciliation
सात्यकिं च महावीर्य विराटं च सहात्मजम् । द्रपदं॑ च सहामात्य॑ धृष्टद्युम्नं च माधव,केशव! अपने शरीरमें मांस और रक्तका बोझ बढ़ानेवाला कौन ऐसा मनुष्य है, जो युद्धमें युधिष्ठि, भीमसेन, किसीसे पराजित न होनेवाले अर्जुन, सहदेव, बलराम, महापराक्रमी सात्यकि, पुत्रोंसहित विराट, मन्त्रियोंसहित द्रुपद, धृष्टद्युम्न, पराक्रमी काशिराज, चेदिनरेश धृष्टकेतु तथा आपका और मेरा सामना कर सके?
sātyakiṁ ca mahāvīryaṁ virāṭaṁ ca sahātmajam | drupadaṁ ca sahāmātyaṁ dhṛṣṭadyumnaṁ ca mādhava-keśava |
മാധവാ! മഹാവീര്യനായ സാത്യകി, പുത്രന്മാരോടുകൂടിയ വിരാടൻ, മന്ത്രിമാരോടുകൂടിയ ദ്രുപദൻ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും—ഇവരെല്ലാം നമ്മുടെ പക്ഷത്തിരിക്കെ, സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ മാംസരക്തത്തിന്റെ ഭാരം കൂട്ടാൻ തുനിയുന്ന മനുഷ്യൻ ആര്, യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെയും എന്നെയും നേരിടാൻ കഴിയുക?
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse uses a sharp ethical contrast: mere physical life (‘flesh and blood’) is worthless without discernment and righteous purpose. Nakula asserts that opposing a dharmically aligned coalition led by Kṛṣṇa and the Pāṇḍavas is not bravery but self-destructive folly.
In the Udyoga Parva’s war-preparation context, Nakula enumerates the principal allies on the Pāṇḍava side and, addressing Kṛṣṇa as Mādhava/Keśava, challenges the plausibility of any opponent daring to face such combined strength.