Shloka 3
Udyoga Parva, Adhyāya 73 — Kr̥ṣṇa’s Appraisal of Bhīma’s Altered Temper and Reaffirmation of Martial Resolve
प्रकृत्या पापसत्त्वश्न तुल्यचेतास्तु दस्युभि: । ऐश्वर्यमदमत्तश्न कृतवैरश्न पाण्डवै:,दुर्योधन स्वभावसे ही पापात्मा है। उसके हृदयमें डाकुओंके समान क्रूरता भरी रहती है। वह ऐश्वर्यके मदसे उन्मत्त हो गया है और पाण्डवोंके साथ सदा वैर बाँधे रखता है
prakṛtyā pāpasattvaś ca tulyacetāstu dasyubhiḥ | aiśvaryamadamattas ca kṛtavairaś ca pāṇḍavaiḥ ||
ദുര്യോധനൻ സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ പാപാത്മാവാണ്; അവന്റെ ചിത്തം ദസ്യുക്കളെപ്പോലെ ക്രൂരമാണ്. ഐശ്വര്യമദത്തിൽ മത്തനായി, പാണ്ഡവരോടു മനപ്പൂർവം സ്ഥിരവൈരം കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
भीम उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how inner disposition (prakṛti) and pride born of power (aiśvarya-mada) can corrupt judgment, producing cruelty and entrenched hostility. Ethically, it warns that arrogance and willful enmity are adharma and lead toward destructive conflict.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations and rising tensions, Bhīma speaks forcefully about Duryodhana’s character, portraying him as inherently wicked, cruel like bandits, and intoxicated by sovereignty—thereby explaining why reconciliation with the Pāṇḍavas is difficult.