Shloka 22
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
नात:ः पापीयसीं काज्चिदवस्थां शम्बरो<ब्रवीत् । यत्र नैवाद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते,जहाँ आज और कल सबेरेके लिये भोजन नहीं दिखायी देता, उस दरिद्रतासे बढ़कर दूसरी कोई दुःखदायिनी अवस्था नहीं है; यह शम्बरका कथन है
nātaḥ pāpīyasīṃ kācid avasthāṃ śambaro ’bravīt | yatra naivādya na prātar-bhojanaṃ pratidṛśyate ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: ശംബരൻ പറഞ്ഞത്—ഇതിലധികം ദയനീയമായ അവസ്ഥ മറ്റൊന്നുമില്ല; ഇന്നത്തേക്കും ഭക്ഷണം കാണാനില്ല, നാളത്തെ പ്രഭാതഭക്ഷണവും ദൃശ്യമല്ല. അത്തരമൊരു ദാരിദ്ര്യത്തേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖം ഇല്ല.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights hunger and food-insecurity as the most crushing form of suffering, implying an ethical duty for rulers and society to prevent such deprivation and to treat relief of poverty as a primary dharmic concern.
Yudhiṣṭhira cites a saying attributed to Śambara to emphasize the severity of destitution—specifically the despair of not seeing food for today or even tomorrow morning—within a broader discussion of conduct, governance, and the human costs surrounding the impending conflict.