Shloka 12
Udyoga-parva Adhyāya 69: Dhṛtarāṣṭra’s Reverential Address to Sañjaya on Vāsudeva
सर्वस्य च सदा ज्ञानात् सर्वमेतं प्रचक्षते । वे सर्वत्र परिपूर्ण हैं तथा सबके निवासस्थान हैं, इसलिये 'पुरुष' हैं और सब पुरुषोंमें उत्तम होनेके कारण उनकी पुरुषोत्तम" संज्ञा है। वे सत् और असत् सबकी उत्पत्ति और लयके स्थान हैं तथा सर्वदा उन सबका ज्ञान रखते हैं; इसलिये उन्हें “सर्व” कहते हैं ।।
sarvasya ca sadā jñānāt sarvam etaṃ pracakṣate | satye pratiṣṭhitaḥ kṛṣṇaḥ satyam atra pratiṣṭhitam ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ സദാ സർവ്വത്തിന്റെയും ജ്ഞാനം ധരിക്കുന്നതിനാൽ ജ്ഞാനികൾ അവനെ ‘സർവ്വൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ സത്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതൻ; സത്യവും അവനിൽ തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്.
संजय उवाच
Educational Q&A
Kṛṣṇa is portrayed as the ground of satya (truth) and as one who knows all; therefore he is called “Sarva” (the All). Ethically, the verse asserts that reliable guidance in a crisis of dharma must be rooted in truth and comprehensive understanding, not merely strategy or power.
In Udyoga Parva, as war approaches and negotiations and counsels intensify, Sañjaya describes Kṛṣṇa’s stature. The statement elevates Kṛṣṇa’s authority: he is not just a participant in diplomacy but a truth-founded figure whose knowledge and integrity make him the decisive moral reference point.