Shloka 10
Udyoga-parva Adhyāya 69: Dhṛtarāṣṭra’s Reverential Address to Sañjaya on Vāsudeva
Devanagari script
अधो न क्षीयते जातु यस्मात् तस्मादधोक्षज: । नराणामयनाच्चापि ततो नारायण: स्मृत:
Translation
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ഒരിക്കലും അധോഭാവത്തിലേക്ക് വീണു ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘അധോക്ഷജ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ അവൻ നരന്മാരുടെ (ജീവന്മാരുടെ) അയം—ആശ്രയം—ആകയാൽ അവൻ ‘നാരായണ’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Word by Word
अधःdownwards/below
अधः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअधस्
Formअव्यय (स्थान/दिशा-वाचक)
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
Formनिषेध-अव्यय
क्षीयतेdecays/diminishes
क्षीयते:
TypeVerb
Rootक्षि (क्षीयते)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद (कर्तरि प्रयोग)
जातुever/at any time
जातु:
TypeIndeclinable
Rootजातु
Formकाल/नित्यत्व-वाचक अव्यय
यस्मात्from which/therefore (since)
यस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
अधोक्षजःAdhokṣaja (a name of Viṣṇu/Kṛṣṇa)
अधोक्षजः:
Karta
TypeNoun
Rootअधोक्षज
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नराणाम्of men/of beings
नराणाम्:
TypeNoun
Rootनर
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
अयनात्from being the refuge/abode (ayana)
अयनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअयन
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
चand/also
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
Formसम्भावना/समुच्चय-अव्यय
ततःtherefore/from that
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
Formतस्मात्-अर्थे अव्यय (हेतु/अनन्तर)
नारायणःNārāyaṇa
नारायणः:
Karta
TypeNoun
Rootनारायण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis called/is remembered as
स्मृतः:
TypeVerb
Rootस्मृ (स्मृत)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes