Shloka 3
Sañjaya’s Knowledge of Keśava and the Discipline of Indriya-nigraha (संजयस्य केशवज्ञानम्—इन्द्रियनिग्रह-उपदेशः)
सापद्ववं कौरवेषु पाण्डवानां सुसम्मतम् । सारासारबल ज्ञातुं तेज:पुञज्जावभासितम्
sāpadvavaṁ kauraveṣu pāṇḍavānāṁ susammatam | sārāsārabala jñātuṁ tejaḥpuñjāvabhāsitam ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കൗരവരുടെ ഇടയിൽ പാണ്ഡവരുടെ നിലപാട് നന്നായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടും ദൃഢമായി സ്ഥാപിതവുമായിരുന്നു. സാരവും അസാരവും—യഥാർത്ഥ ബലം ഏത്, പൊള്ളയായത് ഏത്—ഇത് തിരിച്ചറിയാൻ തേജസ്സിന്റെ ഒരു ദീപ്തപുഞ്ചം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ജ്വലിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights discernment (viveka) in assessing power: true strength is not merely numerical or outward show, but the ‘essence’ (sāra) that stands the test of dharma and resolve; hollow strength (asāra) is exposed when confronted by genuine tejas.
Sañjaya reports a moment in the Udyoga Parva where the Pāṇḍavas’ stance is seen as sound and accepted, and a striking manifestation of brilliance (‘a mass of splendour’) appears—suggesting the emergence or presence of a formidable, clarifying power that reveals the real balance of strength between the sides.