Shloka 66

उद्योगपर्व — अध्याय ५४: दुर्योधनस्य धृतराष्ट्रं प्रति बलप्रशंसन-युक्तः आश्वासनवादः

Duryodhana’s Reassurance and Force-Praise to Dhritarashtra

Devanagari script

बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पति: । परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्ननीकिनी,राजन! बृहस्पतिका कथन है कि शत्रुओंकी सेना अपनेसे एक तिहाई भी कम हो तो उसके साथ अवश्य युद्ध करना चाहिये। परंतु मेरी यह सेना तो शत्रुओंकी अपेक्षा चार अक्षौहिणी अधिक है, इसलिये यह अन्तर मेरी सम्पूर्ण सेनाकी एक तिहाईसे भी अधिक है

Transliteration

balaṁ triguṇato hīnaṁ yodhyaṁ prāha bṛhaspatiḥ | parebhyas triguṇā ceyaṁ mama rājan anīkinī ||

Translation

രാജാവേ! ശത്രുബലം സ്വന്തം ബലത്തേക്കാൾ മൂന്നിലൊന്ന് കുറവായാൽ യുദ്ധം ചെയ്യണമെന്ന് ബൃഹസ്പതി പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ എന്റെ ഈ സൈന്യം ശത്രുക്കളേക്കാൾ ത്രിഗുണം; അതിനാൽ, രാജാവേ, എന്റെ ഈ മേൽക്കൈ എന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്നിനേക്കാൾ പോലും കൂടുതലാണ്.

Word by Word

• {'balam': 'strength

• military force', 'triguṇataḥ': 'threefold

• by a factor of three', 'hīnam': 'deficient

• less', 'yodhyam': 'to be fought

• fit/ought to be fought against', 'prāha': 'said

• declared', 'bṛhaspatiḥ': 'Bṛhaspati, preceptor of the gods

• authority on polity', 'parebhyaḥ': 'than the others

• than the enemies', 'triguṇā': 'threefold (greater)', 'ca': 'and

• moreover', 'iyam': 'this', 'mama': 'my', 'rājan': 'O King', 'anīkinī': 'army

Speaker

दुर्योधन उवाच

Characters & Entities

• Duryodhana
• Bṛhaspati
• the King (addressed as rājan, i.e., Dhṛtarāṣṭra in context)
• enemy army
• Duryodhana's army