Shloka 16
Udyoga Parva, Adhyaya 52: Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Pāṇḍava Strength and the Case for Restraint
न तु नः क्लिश्यमानानामुपेक्षेत युधिष्ठिर: । जुगुप्सति हाधर्मेण मामेवोद्धिश्य कारणम्,युधिष्छिर हमें (युद्धकी चर्चासे) क्लेशमें पड़े देख हमारी उपेक्षा नहीं कर सकते। वे तो मुझे ही अधर्मपूर्वक कलह बढ़ानेमें कारण मानकर मेरी निन्दा करते हैं (फिर मेरे ही द्वारा शन्तिप्रस्ताव उपस्थित किये जानेपर वे क्यों नहीं सहमत होंगे?)
na tu naḥ kliśyamānānām upekṣeta yudhiṣṭhiraḥ | jugupsati hādharmena mām evoddhiśya kāraṇam ||
ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു— ഞങ്ങൾ ക്ലേശത്തിലായിരിക്കുന്നതു കണ്ടാൽ യുധിഷ്ഠിരൻ ഞങ്ങളെ അവഗണിക്കുകയില്ല. അധർമ്മംകൊണ്ട് ഈ കലഹം വർധിപ്പിച്ചതിന്റെ കാരണമെന്നു എന്നെയൊറ്റയ്ക്കു കരുതി അവൻ എന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ മുഖേന സമാധാനപ്രസ്താവം വന്നാൽ അവൻ അത് എന്തുകൊണ്ട് അംഗീകരിക്കാതിരിക്കും?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Even amid political hostility, a dharmic person like Yudhiṣṭhira is portrayed as unwilling to abandon suffering relatives; the verse highlights moral accountability—conflict born of adharma invites censure, and peace-making should appeal to conscience rather than pride.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Dhṛtarāṣṭra reasons about Yudhiṣṭhira’s likely response: Yudhiṣṭhira blames Dhṛtarāṣṭra for enabling unrighteous escalation, yet Dhṛtarāṣṭra argues that Yudhiṣṭhira will still not neglect the Kauravas in distress and thus may accept a peace initiative.