Shloka 17
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
उभौ लोकौ विद्यया व्याप्य याति तदा हुतं चाहुतमग्निहोत्रम् । मा ते ब्राह्मी लघुतामादधीत प्रज्ञानं स्यान्नाम धीरा लभन्ते | योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्,ज्ञानी पुरुष ब्रह्मविद्याके द्वारा इस लोक और परलोक दोनोंके तत्त्वको जानकर ब्रह्मभावको प्राप्त होता है। उस समय उसके द्वारा यदि अग्निहोत्र आदि कर्म न भी हुए हों तो भी वे पूर्ण हुए समझे जाते हैं। राजन! यह ब्रह्मविद्या तुममें लघुता न आने दे तथा इसके द्वारा तुम्हें वह ब्रह्मज्ञान प्राप्त हो, जिसे धीर पुरुष ही प्राप्त करते हैं। उसी ब्रह्मविद्याके द्वारा योगीलोग उस सनातन परमात्माका साक्षात्कार करते हैं
ubhāv lokau vidyayā vyāpya yāti tadā hutaṃ cāhutam agnihotram | mā te brāhmī laghutām ādadhīta prajñānaṃ syān nāma dhīrā labhante || yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam |
ബ്രഹ്മവിദ്യയാൽ ജ്ഞാനി ഇഹലോകവും പരലോകവും—ഇരുവരെയും വ്യാപിച്ചു (അവയുടെ തത്ത്വം അറിഞ്ഞ്) പരമഭാവത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ അഗ്നിഹോത്രാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ ഇല്ലയോ—എല്ലാം പൂർത്തിയായതായി തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. രാജാവേ! ഈ ബ്രാഹ്മീ വിദ്യയെ ലഘുവായി കാണരുത്; ഇതിലൂടെ ധീരന്മാർ മാത്രം നേടുന്ന യഥാർത്ഥ പ്രജ്ഞ നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ. ഈ ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്താൽ തന്നെയാണ് യോഗികൾ ആ സനാതന ഭഗവാനെ ദർശിക്കുന്നത്.
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
True knowledge (brahmavidyā) is presented as spiritually completing what ritual action seeks: when one realizes and pervades both ‘worlds’ through wisdom, even unperformed rites like Agnihotra are considered fulfilled, because the aim—inner purification and realization of the Supreme—is attained. Therefore the king is urged not to trivialize this knowledge, for only the steadfast gain such insight, by which yogins directly behold the eternal Lord.
In the Udyoga Parva’s Sanatsujātīya dialogue, the sage Sanatsujāta instructs the king (Dhṛtarāṣṭra) on the supremacy of liberating knowledge over mere ritual performance. He emphasizes reverence for Brahma-knowledge and points to yogic direct perception of the eternal Bhagavān as its culmination.