Shloka 12
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
उस पूर्णब्रह्मसे ही वायुका आविर्भाव हुआ है और उसीमें वह चेष्टा करता है। उसीसे अग्नि और सोमकी उत्पत्ति हुई है तथा उसीमें यह प्राण विस्तृत हुआ है ।। सर्वमेव ततो विद्यात् तत् तद् वक्तुं न शक्नुम: । योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्,कहाँतक गिनावें, हम अलग-अलग वस्तुओंका नाम बतानेमें असमर्थ हैं। तुम इतना ही समझो कि सब कुछ उस परमात्मासे ही प्रकट हुआ है। उस सनातन भगवानका योगीलोग साक्षात्कार करते हैं
tasmāt pūrṇabrahmaṇa eva vāyor āvirbhāvo jātaḥ, tasminn eva ca sa ceṣṭate | tasmād agneḥ somasya ca utpattir jātaḥ, tasminn eva ca ayaṃ prāṇaḥ vistṛtaḥ || sarvam eva tato vidyāt, tat tad vaktuṃ na śaknumaḥ | yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam ||
ആ പൂർണ്ണബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നുതന്നെ വായു ആവിർഭവിച്ചു; അതേ സത്യത്തിൽ തന്നെയാണ് അത് ചലിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. അതേ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നാണ് അഗ്നിയും സോമനും ഉദ്ഭവിച്ചത്; അതേ സത്യത്തിൽ തന്നെയാണ് പ്രാണൻ സർവ്വജീവികളിലും വ്യാപിച്ചത്. അതിനാൽ അറിയുക—എല്ലാം അതിൽ നിന്നുതന്നെ; ഓരോന്നായി പേരുപറഞ്ഞ് എണ്ണിപ്പറയാൻ ഞങ്ങൾക്ക് കഴിയില്ല. ആ സനാതന ഭഗവാനെ യോഗികൾ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു.
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
All phenomena—cosmic forces like wind, fire, Soma, and the life-breath—arise from the one complete Brahman and operate within it; the ultimate reality cannot be exhaustively listed as separate entities, but is directly realized by yogins as the eternal Lord.
Sanatsujata continues his instruction by shifting from enumerating particulars to emphasizing a single source: he teaches that the diverse powers of the world originate in Brahman and that true knowledge is not mere cataloging but realization of the eternal Bhagavān through yogic insight.