Shloka 19
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
अपनी बहुत बड़ाई करनेवाले, लोलुप, तनिक-से भी अपमानको सहन न करनेवाले, निरन्तर क्रोधी, चंचल और अश्रितोंकी रक्षा नहीं करनेवाले--ये छः प्रकारके मनुष्य पापी हैं। महान् संकटमें पड़नेपर भी ये निडर होकर इन पापकर्मोंका आचरण करते हैं ।। सम्भोगसंविद् विषमो5तिमानी दत्तानुतापी कृपणो बलीयान् । वर्गप्रशंसी वनितासु द्वेष्टा एते परे सप्त नृशंसवर्गा:
saṃbhogasaṃvid viṣamo 'timānī dattānutāpī kṛpaṇo balīyān | vargapraśaṃsī vanitāsu dveṣṭā ete pare sapta nṛśaṃsavargāḥ ||
സനത്സുജാതൻ പറഞ്ഞു—ഭോഗവും അടുപ്പവും സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളിൽ കപടബുദ്ധിയുള്ളവൻ, പെരുമാറ്റത്തിൽ അസമനും അന്യായിയും, അത്യഹങ്കാരിയായവൻ, ദാനം നൽകി പിന്നെ പശ്ചാത്താപിക്കുന്നവൻ, കൃപണൻ, കച്ചവടബലത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്നവൻ, സ്വന്തം കൂട്ടത്തെ മാത്രം പുകഴ്ത്തുന്നവൻ, സ്ത്രീകളോടു വൈരം പുലർത്തുന്നവൻ—ഇവർ ക്രൂര പാപിവർഗത്തിലെ ഏഴുവിധ മനുഷ്യർ.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta classifies certain entrenched vices—pride, unfairness, miserly and grudging giving, reliance on brute force, partisan self-praise, and hatred toward women—as marks of a ‘cruel’ disposition. The ethical point is that such traits persist even under danger, showing deep-rooted adharma that must be recognized and restrained.
In Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on dharma and inner discipline during the tense pre-war negotiations. This verse is part of his moral diagnosis of destructive character-types that lead rulers and societies toward ruin.