Shloka 16
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
क्रोध: कामो लोभमोहौ विधित्सा कृपासूये मानशोकौ स्पृहा च | ईर्ष्या जुगुप्सा च मनुष्यदोषा वर्ज्या: सदा द्वादशैते नराणाम्,काम, क्रोध, लोभ, मोह, चिकीर्षा, निर्दयता, असूया, अभिमान, शोक, स्पृहा, ईर्ष्या और निन्दा-मनुष्योंमें रहनेवाले ये बारह दोष मनुष्योंके लिये सदा ही त्याग देनेयोग्य हैं
krodhaḥ kāmo lobhamohau vidhitsā kṛpāsūye mānaśokau spṛhā ca | īrṣyā jugupsā ca manuṣyadoṣā varjyāḥ sadā dvādaśaite narāṇām ||
ക്രോധം, കാമം, ലോഭം, മോഹം, വിധിത്സാ (മറ്റുള്ളവരെ അധീനപ്പെടുത്താൻ/ഹാനി ചെയ്യാൻ ഉള്ള ത്വര), കരുണയില്ലായ്മ, അസൂയ, അഭിമാനം, ശോകം, സ്പൃഹ, ഈർഷ്യ, ജുഗുപ്സ (വെറുപ്പ്/നിന്ദ)—ഇവ മനുഷ്യരുടെ പന്ത്രണ്ട് ദോഷങ്ങൾ; ഇവയെ എപ്പോഴും വെടിയേണ്ടതാണ്।
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta teaches that twelve inner vices—such as anger, desire, greed, delusion, envy, pride, grief, craving, jealousy, and contempt—are perennial human defects and must be consistently renounced; ethical life begins with conquering these internal enemies.
In the Udyoga Parva’s Sanatsujāta-upākhyāna, the sage Sanatsujāta instructs a royal listener on dharma and self-mastery; here he enumerates the principal moral failings that obstruct right judgment and righteous action.