Shloka 13

Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu

Chapter 42

Devanagari script

तपोमूलमिदं सर्व यन्मां पृच्छसि क्षत्रिय । तपसा वेददविद्वांस: परं त्वमृतमाप्तुयु:,राजन्‌! तुम जिस (तपस्या)-के विषयमें मुझसे पूछ रहे हो, यह तपस्या ही सारे जगतका मूल है; वेदवेत्ता विद्वान इस (निष्काम) तपसे ही परम अमृत मोक्षको प्राप्त होते हैं

Transliteration

tapo-mūlam idaṁ sarvaṁ yan māṁ pṛcchasi kṣatriya | tapasā veda-vidvāṁsaḥ paraṁ tv amṛtam āptuyuḥ ||

Translation

സനത്സുജാതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ക്ഷത്രിയാ! നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നതിന്റെ മൂലമാണ് തപസ്സ്; സത്യത്തിൽ ഇതെല്ലാം തപസ്സിൽ തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതം. അതേ തപസ്സിലൂടെ വേദജ്ഞരായ മഹർഷിമാർ പരമ ‘അമൃത’ അവസ്ഥ—ഉന്നതമായ മോക്ഷം—പ്രാപിക്കുന്നു।

Word by Word

तपोमूलम्having austerity as its root / rooted in tapas

इदम्this

सर्वम्all (entire)

यत्which (that which)

माम्me

पृच्छसिyou ask

क्षत्रियO kshatriya

तपसाby/through austerity

वेदविदःknowers of the Veda

विद्वांसःlearned men

परम्supreme

तुindeed/but

अमृतम्immortality / nectar (here: moksha)

आप्तुयुःthey attained

राजन्O king

Speaker

सनत्युजात उवाच

Characters & Entities

Sanatsujāta

Kṣatriya (the king addressed, i.e., Dhṛtarāṣṭra in context)

Veda-knowers (veda-vidvāṁsaḥ)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes