Shloka 10
Sanatsujāta-Āhvāna (Summoning Sanatsujāta) — Vidura’s Invocation and Dhṛtarāṣṭra’s Doubt
तद् वै महामोहनमिन्द्रियाणां मिथ्यार्थयोगस्य गतिर्हि नित्या । मिथ्यार्थयोगाभिहतान्तरात्मा स्मरन्नुपास्ते विषयान् समन्तात्,इस प्रकार विषयोंका जो भोग है, वह अवश्य ही इन्द्रियोंको महान् मोहमें डालनेवाला है और इन झूठे विषयोंमें राग रखनेवाले मनुष्यकी उनकी ओर प्रवृत्ति होनी स्वाभाविक है। मिथ्याभोगोंमें आसक्ति होनेसे जिसके अन्त:करणकी ज्ञानशक्ति नष्ट हो गयी है, वह सब ओर विषयोंका ही चिन्तन करता हुआ मन-ही-मन उनका आस्वादन करता है
tad vai mahāmohanam indriyāṇāṃ mithyārthayogasya gatir hi nityā | mithyārthayogābhihatāntarātmā smarann upāste viṣayān samantāt ||
വിഷയഭോഗം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് മഹാമോഹം തന്നെയാകുന്നു; അസത്യലക്ഷ്യങ്ങളിൽ രാഗമുള്ളവന്റെ മനോഗതി അവയിലേക്കു നിത്യമായി ഒഴുകുന്നു. മിഥ്യാഭോഗാസക്തി കൊണ്ട് അന്തഃകരണം ക്ഷതപ്പെട്ട് വിവേകശക്തി മങ്ങിയവൻ, എല്ലാടവും വിഷയങ്ങളെയേ ഓർത്തു മനസ്സിനുള്ളിൽ തന്നെ അവയെ സേവിച്ചു രുചിക്കുന്നു.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sense-enjoyment easily bewilders the senses, and attachment to unreal objects becomes a fixed habit. When attachment damages inner discernment, a person continually dwells on and mentally indulges in sense-objects, even if not outwardly acting on them—so mastery requires guarding both thought and desire.
Sanatsujāta is instructing (in the Udyoga Parva’s counsel setting) on inner discipline: he diagnoses how craving works—first as attraction to sense-objects, then as a habitual mental drift, culminating in constant remembrance and inward ‘service’ of pleasures—thereby warning against the subtle, internal form of indulgence.