Next Verse

Shloka 1

Sanatsujāta-Āhvāna (Summoning Sanatsujāta) — Vidura’s Invocation and Dhṛtarāṣṭra’s Doubt

अत द्विचत्वारिशोड् ध्याय: सनत्सुजातजीके द्वारा धृतराष्ट्रके विविध प्रश्नोंका उत्तर वैशम्पायन उवाच ततो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी सम्पूज्य वाक्यं विदुरेरितं तत्‌ सनत्सुजातं रहिते महात्मा पप्रच्छ बुद्धि परमां बुभूषन्‌,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर बुद्धिमान एवं महामना राजा धुृतराष्ट्रने विदुरके कहे हुए उस वचनका भलीभाँति आदर करके उत्कृष्ट ज्ञानकी इच्छासे एकान्तमें सनत्सुजात मुनिसे प्रश्न किया

vaiśampāyana uvāca | tato rājā dhṛtarāṣṭro manīṣī sampūjya vākyaṃ vidureritaṃ tat | sanatsujātaṃ rahite mahātmā papraccha buddhiṃ paramāṃ bubhūṣan ||

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ബുദ്ധിമാനായ ധൃതരാഷ്ട്രരാജാവ്, വിദുരൻ പറഞ്ഞ ഉപദേശം യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു, പരമബുദ്ധി അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഏകാന്തത്തിൽ മഹാത്മാവായ സനത്സുജാതനോട് ചോദിച്ചു.

वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
धृतराष्ट्रःDhritarashtra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
मनीषीwise
मनीषी:
Karta
TypeAdjective
Rootमनीषिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्पूज्यhaving duly honored
सम्पूज्य:
Karana
TypeVerb
Rootसम् + पूज्
Formल्यप् (absolutive/gerund)
वाक्यम्speech/statement
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
विदुरेणby Vidura
विदुरेण:
Karana
TypeNoun
Rootविदुर
FormMasculine, Instrumental, Singular
ईरितम्uttered/spoken
ईरितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootईरित
FormNeuter, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
सनत्सुजातम्Sanatsujata
सनत्सुजातम्:
Karma
TypeNoun
Rootसनत्सुजात
FormMasculine, Accusative, Singular
रहितेin a secluded/empty (place)
रहिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootरहित
FormNeuter, Locative, Singular, क्त (used adjectivally)
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
Karta
TypeVerb
Rootप्र + पृच्छ्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
बुद्धिम्understanding/wisdom
बुद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
परमाम्supreme
परमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरम
FormFeminine, Accusative, Singular
बुभूषन्wishing to know/understand
बुभूषन्:
Karta
TypeVerb
Rootभू
Formशतृ (present active participle, desiderative stem बुभूष-), Masculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
D
Dhṛtarāṣṭra
V
Vidura
S
Sanatsujāta

Educational Q&A

The verse frames the Sanatsujātīya teaching: true resolution of moral and political crisis requires 'paramā buddhi'—the highest wisdom—sought with humility, respect for good counsel, and a willingness to inquire privately and sincerely.

After receiving Vidura’s admonition, King Dhṛtarāṣṭra honors it and then, in seclusion, turns to the sage Sanatsujāta to ask questions, initiating a philosophical dialogue that shifts the focus from court politics to spiritual and ethical insight.