Shloka 5
अध्याय ३९: विदुरेण धृतराष्ट्राय नीत्युपदेशः
Timely Counsel, Association, and Kin-Duty
गुणोंमें दोष देखना एकदम मृत्युके समान है, निन्दा करना लक्ष्मीका वध है तथा सेवाका अभाव, उतावलापन और आत्मप्रशंसा--ये तीन विद्याके शत्रु हैं ।। आलस्यं मदमोहौ च चापलं गोषछ्िरेव च । स्तब्धता चाभिमानित्वं तथात्यागित्वमेव च । एते वै सप्त दोषा: स्यु: सदा विद्यार्थिनां मता:,आलस्य, मद-मोह, चंचलता, गोष्ठी, उद्ण्डता, अभिमान और स्वार्थत्यागकका अभाव-- ये सात विद्यार्थियों-के लिये सदा ही दोष माने गये हैं
guṇeṣu doṣa-darśanaṃ mṛtyu-samaṃ; nindā lakṣmyā vadhaḥ; sevābhāvaḥ, utāvalāpanam, ātma-praśaṃsā—ete trayo vidyāyāḥ śatravaḥ. ālasyaṃ mada-mohau ca cāpalaṃ goṣṭhī caiva ca; stabdhatā cābhimānitvaṃ tathā atyāgitvam eva ca. ete vai sapta doṣāḥ syuḥ sadā vidyārthināṃ matāḥ.
മറ്റുള്ളവരുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ദോഷം കാണുന്നത് മരണത്തോടു തുല്യം; നിന്ദയും ചാടിയും സമ്പത്തിന്റെ വധം; മുതിർന്നവരെ സേവിക്കുകയും ശ്രവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലെ അവഗണന, അതിവേഗം, ആത്മശ്ലാഘ—ഇവ മൂന്നും വിദ്യയുടെ ശത്രുക്കൾ. കൂടാതെ ആലസ്യം, മദ-മോഹം, ചാപല്യം, വ്യർത്ഥ ഗോഷ്ഠി/സംഗതി, ഹഠപരമായ സ്തബ്ധത, അഭിമാനം, കർത്തവ്യം ഉപേക്ഷിക്കുന്ന ത്യാഗവൃത്തി—ഇവയാണ് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ഏഴ് ദോഷങ്ങൾ എന്നു സദാ കരുതപ്പെടുന്നത്.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches that learning and prosperity are protected by disciplined conduct: avoid fault-finding and slander, and cultivate humility, service, and steadiness. For students especially, laziness, pride, restlessness, idle gossip, and rash or misplaced ‘renunciation’ undermine true knowledge.
In Udyoga Parva, Vidura delivers counsel (nīti) amid the tense pre-war negotiations. Here he emphasizes ethical speech and student-like discipline—principles meant to guide rulers and courtiers as well as learners—warning that destructive habits corrode wisdom and fortune.