Shloka 45
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
Devanagari script
धार्तराष्ट्रा वनं राजन् व्याप्रा: पाण्डुसुता मता: । मा वनं छिन्धि सव्याप्रं मा व्याप्रानू नीनशन् वनात्
Translation
വിദുരൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാർ വനത്തിനെപ്പോലെ; പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ ആ വനത്തിൽ വസിക്കുന്ന വ്യാഘ്രങ്ങളെപ്പോലെ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. വ്യാഘ്രങ്ങളോടുകൂടി ആ വനത്തെ വെട്ടിമാറ്റരുത്; അതുപോലെ ആ വ്യാഘ്രങ്ങളെ വനത്തിൽ നിന്ന് തുരത്തിയും അകറ്റരുത്.
Word by Word
धार्तराष्ट्राःthe sons of Dhṛtarāṣṭra (Kauravas)
धार्तराष्ट्राः:
Karta
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
वनम्forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
व्याघ्राःtigers
व्याघ्राः:
Karta
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
पाण्डुसुताःsons of Pāṇḍu (Pāṇḍavas)
पाण्डुसुताः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डु-सुत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
मताःare considered (as)
मताः:
TypeAdjective
Rootमत (क्त-प्रत्ययान्त, √मन्/मन् ‘to think, consider’)
FormMasculine, Nominative, Plural
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
वनम्the forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
छिन्धिcut/destroy
छिन्धि:
TypeVerb
Root√छिद् (to cut, destroy)
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
स-व्याघ्रम्together with the tigers
स-व्याघ्रम्:
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
व्याघ्रान्the tigers
व्याघ्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
उन्नीनशःdrive out / lead away
उन्नीनशः:
TypeVerb
Rootउद्-√नी (to lead out, drive away) + श (णिच्-आदेश/causative nuance in usage)
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
वनात्from the forest
वनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes