Shloka 25
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
अभिप्रायं यो विदित्वा तु भर्तु: सर्वाणि कार्याणि करोत्यतन्द्री । वक्ता हितानामनुरक्त आर्य: शक्तिज्ञ आत्मेव हि सोडनुकम्प्य:
abhiprāyaṁ yo viditvā tu bhartuḥ sarvāṇi kāryāṇi karoty atandrī | vaktā hitānām anurakta āryaḥ śaktijña ātmā iva hi so ’nukampyaḥ ||
യജമാനന്റെ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ് അലസതയില്ലാതെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യുന്നവൻ, ഹിതവചനം പറയുന്നവൻ, സ്വാമിഭക്തനും സദാചാരിയുമായവൻ, രാജാവിന്റെ ശേഷി അറിയുന്നവൻ—അത്തരം ഭൃത്യനെ സ്വന്തം ആത്മാവുപോലെ കരുതി അനുകമ്പ കാണിക്കണം।
विदुर उवाच
Educational Q&A
A ruler should value and protect the servant-advisor who combines (1) insight into the master’s intention, (2) tireless execution, (3) welfare-oriented truthful speech, (4) loyal attachment, (5) noble character, and (6) discernment of the ruler’s real capacity. Such a person is rare and should be treated as one’s own self.
In Udyoga Parva, Vidura offers ethical and political counsel in the tense lead-up to war. Here he describes the marks of an exemplary attendant/counselor and urges that such a person be shown special favor—implying that wise governance depends on keeping honest, capable advisors close.