Shloka 49
Udyoga-parva Adhyāya 34 — Vidura’s Counsel on Deliberation, Speech-Discipline, and Dharmic Kingship
तृणोल्कया ज्ञायते जातरूप॑ं वृत्तेन भद्रो व्यवहारेण साधु: । शूरो भयेष्वर्थकृच्छेषु धीर: कृच्छेष्वापत्सु सुहृदश्चारयश्च,जलती हुई आगसे सुवर्णकी पहचान होती है, सदाचारसे सत्पुरुषकी, व्यवहारसे श्रेष्ठ पुरुषकी, भय प्राप्त होनेपर शूरकी, आर्थिक कठिनाईमें धीरकी और कठिन आपपत्तिमें शत्रु एवं मित्रकी परीक्षा होती है
tṛṇolkayā jñāyate jātarūpaṁ vṛttena bhadro vyavahāreṇa sādhuḥ | śūro bhayeṣv arthakṛcchreṣu dhīraḥ kṛcchreṣv āpatsu suhṛdaś ca arayaś ca ||
വിദുരൻ പറഞ്ഞു—അഗ്നിയിൽ പരീക്ഷിക്കുമ്പോഴാണ് സ്വർണ്ണത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം അറിയപ്പെടുന്നത്; ആചാരത്തിൽ സജ്ജനനും, ഇടപാടുകളിൽ മഹാനുമാണ് തെളിയുന്നത്. ഭയം വന്നാൽ വീരൻ അറിയപ്പെടുന്നു, ധനക്കഷ്ടത്തിൽ ധീരൻ; കഠിനമായ ദുരിതത്തിൽ ആരാണ് സത്യസുഹൃത്ത്, ആരാണ് ശത്രു എന്നും വെളിവാകുന്നു.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Virtue and reliability are not proved by words but by tests: conduct shows goodness, dealings show nobility, danger shows courage, poverty shows steadiness, and calamity reveals true friends and enemies.
In Udyoga Parva, Vidura is giving moral and political counsel during the tense pre-war negotiations; here he uses vivid comparisons to warn that people’s real nature becomes clear only when circumstances become difficult.