Shloka 76

उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)

Devanagari script

वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मत: । अर्थवच्च विचित्र च न शक्‍्यं बहु भाषितुम्‌,राजन! वाणीका पूर्ण संयम तो बहुत कठिन माना ही गया है; परंतु विशेष अर्थयुक्त और चमत्कारपूर्ण वाणी भी अधिक नहीं बोली जा सकती (इसलिये अत्यन्त दुष्कर होनेपर भी वाणीका संयम करना ही उचित है)

Translation

രാജാവേ! വാക്കിനെ നിയന്ത്രിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അർത്ഥവത്തും വൈചിത്ര്യമുള്ളതുമായ വാക്കുകളും അധികമായി പറയാൻ കഴിയില്ല—അതുകൊണ്ട് കഠിനമായാലും വാക്സംയമം തന്നെയാണ് ഉചിതം.

Word by Word

वाक्speech

संयमःrestraint, control

हिindeed, for

नृपतेO king

सुदुष्करतमःmost difficult

मतःconsidered, thought (to be)

अर्थवत्meaningful

चand

विचित्रम्varied, wonderful, striking

चand

नnot

शक्यम्possible

बहुmuch, excessively

भाषितुम्to speak

राजन्O king

Speaker

विदुर उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes