Shloka 40
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
मानेन रक्ष्यते धान्यमश्चान् रक्षत्यनुक्रम: । अभीक्ष्णदर्शनं गाश्च स्त्रियो रक्ष्या: कुचैलत:,भलीभाँति सँभालकर रखनेसे नाजकी रक्षा होती है, फेरनेसे घोड़े सुरक्षित रहते हैं, बारंबार देख-भाल करनेसे गौओंकी तथा मैले वस्त्रोंसे स्त्रियोंकी रक्षा होती है
mānena rakṣyate dhānyam aśvān rakṣaty anukramaḥ | abhīkṣṇadarśanaṃ gāś ca striyo rakṣyāḥ kucailataḥ ||
വിദുരൻ പറയുന്നു—ശരിയായ അളവെടുപ്പും ആദരപൂർവമായ സംരക്ഷണവും ധാന്യത്തെ കാക്കുന്നു; ക്രമശാസ്ത്രവും ശാസനയും കുതിരകളെ സുരക്ഷിതമാക്കുന്നു; ഇടയ്ക്കിടെ പരിശോധന പശുക്കളെ കാക്കുന്നു; സ്ത്രീകളെ മലിന വസ്ത്രങ്ങളും അശുദ്ധ പരിസരവും വരുത്തുന്ന അനർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Protection succeeds when it matches the nature of what is protected: grain needs careful measuring/handling, horses need disciplined regimen, cattle need frequent inspection, and human welfare requires cleanliness and attentive guardianship. Vidura’s point is practical dharma—order, vigilance, and appropriate care prevent loss and harm.
In Udyoga Parva, Vidura offers counsel in the tense lead-up to war, presenting maxims of niti (wise conduct). Here he lists everyday examples to illustrate how a ruler or householder should maintain security and well-being through systematic management rather than negligence.