Shloka 36
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
यदतप्तं प्रणमति न तत् संतापयन्त्यपि । यच्च स्वयं नतं दारु न तत् संनमयन्त्यपि,जो धातु बिना गरम किये मुड़ जाते हैं, उन्हें आगमें नहीं तपाते। जो काठ स्वयं झुका होता है, उसे कोई झुकानेका प्रयत्न नहीं करता
yad ataptaṁ praṇamati na tat santāpayanty api | yac ca svayaṁ nataṁ dāru na tat saṁnamayanty api ||
ചൂടാക്കാതെയേ വളയുന്ന ലോഹത്തെ വീണ്ടും അഗ്നിയിൽ ചൂടാക്കുന്നില്ല; സ്വയം വളഞ്ഞിരിക്കുന്ന മരത്തെയും വീണ്ടും വളയ്ക്കാൻ ആരും ബലപ്പെടുത്തുന്നില്ല.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Do not apply harsh measures where gentle compliance already exists. One who yields voluntarily to right counsel should not be further pressured; coercion is reserved for those who resist dharma and reason.
In the Udyoga Parva’s counsel-filled setting, Vidura speaks in the mode of nīti (practical ethics), using a craft analogy—heating metal and bending wood—to advise that treatment should match disposition: the already pliant need no force.