Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)

“अब तो राज्य प्राप्त ही हो गया'--ऐसा समझ-कर अनुचित बर्ताव नहीं करना चाहिये। उद्ण्डता सम्पत्तिको उसी प्रकार नष्ट कर देती है, जैसे सुन्दर रूपको बुढ़ापा ।। भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्न॑ मत्स्यो बडिशमायसम्‌ | लोभाभिपाती ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते,जैसे मछली बढ़िया खाद्य वस्तुसे ढकी हुई लोहेकी काँटीको लोभमें पड़कर निगल जाती है, उससे होनेवाले परिणामपर विचार नहीं करती (अतएव मर जाती है)

vidura uvāca | bhakṣyottama-praticchannaṁ matsyo baḍiśam āyasam | lobhābhipātī grasate nānubandham avekṣate ||

‘ഇപ്പോൾ രാജ്യം ഉറപ്പായി’ എന്ന ധാരണയിൽ അനുചിതമായി പെരുമാറരുത്. അഹങ്കാരോന്മത്തമായ അവിനയം സമൃദ്ധിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു; വാർദ്ധക്യം സൗന്ദര്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. ഉത്തമമായ ഇരകൊണ്ട് മറച്ച ഇരുമ്പ് കൊളുത്ത് മത്സ്യം ലാഭലോഭത്തിൽ വിഴുങ്ങി ഫലിതം നോക്കാത്തതുപോലെ, ലാഭത്തിൽ അന്ധനായ മനുഷ്യൻ പിന്നീടുണ്ടാകുന്ന അനർത്ഥം ചിന്തിക്കാതെ നാശത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചേരുന്നു।

भक्ष्यedible food
भक्ष्य:
Karta
TypeNoun
Rootभक्ष्य
FormNeuter, Nominative, Singular
उत्तमexcellent, best
उत्तम:
Karta
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormNeuter, Nominative, Singular
प्रतिच्छन्नःcovered, concealed
प्रतिच्छन्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतिच्छन्न
FormMasculine, Nominative, Singular
मत्स्यःfish
मत्स्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमत्स्य
FormMasculine, Nominative, Singular
बडिशम्hook
बडिशम्:
Karma
TypeNoun
Rootबडिश
FormNeuter, Accusative, Singular
आयसम्made of iron
आयसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआयस
FormNeuter, Accusative, Singular
लोभby greed
लोभ:
Karana
TypeNoun
Rootलोभ
FormMasculine, Instrumental, Singular
अभिपातीrushing upon, impelled (by)
अभिपाती:
Karta
TypeAdjective
Rootअभिपातिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
ग्रसतेswallows
ग्रसते:
TypeVerb
Rootग्रस्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
not
:
TypeIndeclinable
Root
अनुबन्धम्consequence, aftermath
अनुबन्धम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनुबन्ध
FormMasculine, Accusative, Singular
अवेक्षतेconsiders, looks at
अवेक्षते:
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada

विदुर उवाच

V
Vidura
F
fish (matsya)
I
iron hook (āyasa baḍiśa)
B
bait/food (bhakṣya)