Shloka 1
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
[दाक्षिणात्य अधिक पाठके ६ श्लोक मिलाकर कुल १२९ “लोक हैं।] हि. 770 8 2 बक। न मा * इस ३३ वें अध्यायसे प्रारम्भ होकर ४० वें अध्यायतक “विदुरनीति' है। > यहाँ 'उपास्ते” के स्थानपर “उपासते” यह प्रयोग आर्ष समझना चाहिये। - मुहूर्त शब्दका अर्थ दो घड़ी होता है। एक घड़ी २४ मिनटकी मानी जाती है। चतुस्त्रिं5 ध्याय: धृतराष्ट्रके प्रति विदुरजीके नीतियुक्त वचन धृतराष्ट उवाच जाग्रतो दहयमानस्य यत् कार्यमनुपश्यसि । तद् ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलो हासि,धृतराष्ट्र बोले--तात! मैं चिन्तासे जलता हुआ अभीतक जाग रहा हूँ; तुम मेरे करनेयोग्य जो कार्य समझो, उसे बताओ; क्योंकि हमलोगोंमें तुम्हीं धर्म और अर्थके ज्ञानमें निपुण हो
dhṛtarāṣṭra uvāca | jāgrato dahyamānasya yat kāryam anupaśyasi | tad brūhi tvaṃ hi nas tāta dharmārthakuśalo hy asi ||
ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—താതാ! ചിന്തയുടെ ദാഹത്തിൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇതുവരെ ജാഗരിച്ചിരിക്കുന്നു. ചെയ്യേണ്ടത് എന്തെന്ന് നീ കാണുന്നതു പറയുക; കാരണം ഞങ്ങളിലൊക്കെയും ധർമ്മവും അർത്ഥവും അറിയുന്നതിൽ നീയേ നിപുണൻ.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
A ruler in distress should seek counsel from one who is proficient in both dharma (ethical duty) and artha (practical governance). Right action is framed as a balance of moral law and prudent policy.
On the eve of escalating conflict, Dhṛtarāṣṭra, sleepless and tormented by worry, turns to Vidura and requests clear guidance on what should be done, initiating the section traditionally known as Vidura-nīti.